Opracował: dr inż. Bogusław Madej
Czy wiesz, że nie wszystkie produkty spożywcze wymagają przewozu w kontrolowanej temperaturze, a transport żywności bez chłodni może być prowadzony całkowicie legalnie, pod warunkiem przestrzegania określonych zasad sanitarnych oraz wyboru odpowiednich kategorii towarów? Wiele firm transportowych, a także osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą, zadaje sobie pytanie, jakie produkty można przewozić zwykłym samochodem dostawczym lub nawet pojazdem osobowym bez konieczności inwestowania w kosztowną zabudowę chłodniczą oraz uzyskiwania certyfikatu ATP. Problem polega na tym, że brak jasnej wiedzy o tym, które produkty są wyłączone spod obowiązku kontroli temperatury, prowadzi albo do rezygnacji z korzystnych zleceń transportowych, albo do nieświadomego łamania przepisów sanitarnych, co może skutkować karami finansowymi, zatrzymaniem pojazdu przez inspekcję lub utratą reputacji w branży.
Przepisy dotyczące transportu żywności są rozbudowane oraz rozproszone w wielu aktach prawnych, więc przeciętnego przewoźnika lub przedsiębiorcy rozpoczynającego działalność w branży spożywczej zrozumienie, które przepisy dotyczą jego działalności, a które nie, jest zadaniem trudnym. Dodatkowo panuje powszechne przekonanie, że każdy transport żywności wymaga specjalistycznych pojazdów, certyfikatów oraz skomplikowanych procedur, co odstrasza od podjęcia się takich przewozów, mimo że w praktyce wiele kategorii produktów można legalnie przewozić standardowymi środkami transportu spełniającymi podstawowe wymagania higieniczne.
W tym artykule dowiesz się dokładnie, jakie produkty spożywcze są wyłączone spod obowiązku transportu w kontrolowanej temperaturze oraz mogą być przewożone bez chłodni, jakie wymagania sanitarne i higieniczne musi spełnić pojazd używany do transportu żywności, aby uzyskać zatwierdzenie od Powiatowego Inspektoratu Sanitarnego, w jakich przypadkach nie jest wymagany certyfikat ATP oraz kiedy transport krajowy podlega łagodniejszym regulacjom niż transport międzynarodowy, jakie dokumenty musi posiadać kierowca oraz przedsiębiorca, aby móc legalnie przewozić produkty spożywcze, oraz jakie kary grożą za wykonywanie transportu żywności bez wymaganego zatwierdzenia lub z naruszeniem przepisów sanitarnych. Poznasz również praktyczne wskazówki dotyczące organizacji transportu produktów suchych, konserw, pieczywa czy napojów, a także dowiesz się, jak korzystać z termotorb i termoboxów do krótkotrwałego przewozu żywności gotowej bez konieczności posiadania agregatu chłodniczego. Po przeczytaniu tego przewodnika będziesz w stanie świadomie ocenić, czy możesz podjąć się konkretnego zlecenia transportowego oraz jakie kroki musisz podjąć, aby działać w pełni zgodnie z prawem.
Stan prawny na dzień 6 stycznia 2026 roku.
Zrozumienie, kiedy transport żywności nie wymaga stosowania urządzeń chłodniczych oraz kiedy można legalnie przewozić produkty spożywcze zwykłym pojazdem dostawczym, wymaga analizy kilku kluczowych aktów prawnych regulujących tę dziedzinę. Najważniejszym z nich jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady WE numer osiemset pięćdziesiąt dwa ukośnik dwa tysiące cztery z dnia dwudziestego dziewiątego kwietnia dwa tysiące czwartego roku w sprawie higieny środków spożywczych, które określa ogólne wymagania higieniczne dla wszystkich etapów produkcji, przetwarzania i dystrybucji żywności, w tym transportu. Rozdział IV załącznika drugiego do tego rozporządzenia zawiera szczegółowe wymogi dotyczące środków transportu przewożących produkty spożywcze, jednak nie nakłada obowiązku stosowania kontrolowanej temperatury dla wszystkich kategorii żywności.
Rozporządzenie to stanowi, że transportery i kontenery używane do przewozu środków spożywczych muszą być utrzymywane w czystości oraz w dobrym stanie technicznym, aby chronić środki spożywcze przed zanieczyszczeniem, oraz muszą być tak zaprojektowane i skonstruowane, by umożliwić właściwe czyszczenie i, w miarę potrzeby, dezynfekcję. Kluczowe jest sformułowanie „w miarę potrzeby", które wskazuje, że wymóg kontrolowanej temperatury dotyczy tylko tych produktów, które tego wymagają ze względu na swoją naturę oraz podatność na zepsucie. Produkty trwałe, takie jak konserwy, produkty suche czy wyroby sterylizowane, nie wymagają chłodzenia ani podgrzewania podczas transportu, ponieważ ich stabilność mikrobiologiczna jest zapewniona przez odpowiednie metody konserwacji, takie jak sterylizacja, suszenie, solenie lub pakowanie próżniowe.
Drugim kluczowym aktem prawnym jest międzynarodowa Umowa o przewozach szybko psujących się artykułów żywnościowych i o specjalnych środkach transportu przeznaczonych do tych przewozów, znana jako Umowa ATP, sporządzona w Genewie w roku tysiąc dziewięćset siedemdziesiątym. Umowa ta reguluje transport międzynarodowy produktów, które są określane jako szybko psujące się oraz wymagają przewozu w kontrolowanej temperaturze. Co istotne, Umowa ATP stosuje się wyłącznie do produktów wymienionych w jej załącznikach drugim i trzecim. Załącznik drugi dotyczy produktów mrożonych i głęboko mrożonych, takich jak lody, mrożone ryby, mięso mrożone czy mrożone warzywa, natomiast załącznik trzeci obejmuje produkty chłodzone, takie jak świeże mięso, nabiał, ryby świeże oraz niektóre przetwory mięsne.
Kluczowa informacja dla przewoźników brzmi następująco: produkty spożywcze nie wymienione w załącznikach drugim i trzecim do Umowy ATP nie podlegają obowiązkowi przewozu w pojazdach z certyfikatem ATP oraz nie wymagają kontrolowanej temperatury podczas transportu. Oznacza to, że produkty takie jak konserwy, zboża, makarony, mąka, cukier, sól, przyprawy, oleje, woda butelkowana, napoje w opakowaniach zamkniętych, pieczywo, wyroby cukiernicze oraz wiele innych kategorii żywności trwałej mogą być przewożone zwykłymi pojazdami spełniającymi podstawowe wymogi sanitarne, bez konieczności posiadania izolacji termicznej czy agregatów chłodniczych.
Warto również zaznaczyć, że certyfikat ATP nie jest wymagany w transporcie krajowym, o ile przepisy krajowe danego państwa nie stanowią inaczej. W Polsce transport krajowy produktów spożywczych nie wymaga obligatoryjnego posiadania certyfikatu ATP, nawet jeżeli przewożone są produkty wymienione w załącznikach do Umowy ATP, takie jak świeże mięso czy nabiał. Jednak w praktyce przedsiębiorstwa działające na rynku krajowym często decydują się na pojazdy z certyfikatem ATP, ponieważ buduje to przewagę konkurencyjną, zwiększa zaufanie klientów oraz umożliwia ekspansję na rynki międzynarodowe bez konieczności dodatkowych inwestycji w nowy tabor. Niemniej z czysto prawnego punktu widzenia transport krajowy produktów spożywczych, w tym również tych wymagających chłodzenia, może odbywać się pojazdami bez certyfikatu ATP, o ile spełniają one wymagania higieniczne określone w przepisach krajowych oraz są zatwierdzone przez Powiatowy Inspektorat Sanitarny.
Ważne! Produkty spożywcze trwałe, które nie ulegają szybkiemu zepsuciu oraz nie są wymienione w załącznikach 2 i 3 do Umowy ATP, mogą być legalnie przewożone zwykłymi pojazdami bez chłodni, pod warunkiem spełnienia podstawowych wymagań higienicznych oraz uzyskania zatwierdzenia pojazdu od Powiatowego Inspektoratu Sanitarnego.
Produkty suche stanowią najszerszą kategorię żywności, którą można przewozić bez urządzeń chłodniczych oraz bez specjalnych warunków temperaturowych. Do tej grupy należą zboża, makarony różnego rodzaju, mąka pszenna, żytnia i inne rodzaje mąk, cukier biały i brązowy, ryż wszystkich odmian, kasze takie jak gryczana, jęczmienna czy jaglana, płatki zbożowe, nasiona roślin strączkowych, orzechy oraz migdały. Produkty te charakteryzują się niską zawartością wody, zazwyczaj poniżej czternastu procent, co uniemożliwia rozwój mikroorganizmów odpowiedzialnych za zepsucie żywności, takich jak bakterie, drożdże czy pleśnie. Dzięki temu produkty suche mogą być przechowywane oraz transportowane w temperaturze otoczenia przez długi okres, często wynoszący od kilku miesięcy do kilku lat, bez ryzyka pogorszenia jakości lub utraty bezpieczeństwa zdrowotnego.
Kluczowym warunkiem prawidłowego transportu produktów suchych nie jest kontrola temperatury, lecz zapewnienie suchego oraz dobrze wentylowanego środowiska eliminującego ryzyko zawilgocenia produktów. Nawet niewielka ilość wilgoci może prowadzić do rozwoju pleśni oraz innych mikroorganizmów, które nie tylko pogarszają jakość żywności, ale również mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia konsumentów poprzez produkcję mikotoksyn. Dlatego pojazdy przeznaczone do przewozu produktów suchych powinny być wyposażone w odpowiednią wentylację umożliwiającą cyrkulację powietrza oraz odprowadzanie ewentualnej wilgoci. W praktyce może to oznaczać stosowanie naczep z otworami wentylacyjnymi w górnych częściach ścian lub stosowanie specjalnych kontenerów z regulowaną wentylacją.
Chociaż produkty suche nie wymagają chłodzenia, zaleca się unikanie ekspozycji na skrajne temperatury, zarówno bardzo wysokie, jak i bardzo niskie. Temperatura transportu produktów suchych powinna mieścić się w przedziale od dziesięciu do dwudziestu pięciu stopni Celsjusza, co odpowiada temperaturze pokojowej lub umiarkowanie podwyższonej. Długotrwała ekspozycja na temperatury powyżej trzydziestu stopni Celsjusza może przyspieszyć procesy utleniania tłuszczów zawartych w produktach takich jak orzechy czy płatki owsiane, prowadząc do pojawienia się zjełczałego smaku oraz zapachu. Z kolei temperatura poniżej zera stopni Celsjusza, chociaż nie powoduje bezpośredniego zepsucia produktów suchych, może prowadzić do kondensacji wilgoci na opakowaniach po przeniesieniu towarów do cieplejszego środowiska, co zwiększa ryzyko rozwoju pleśni.
Aby zabezpieczyć produkty suche przed zawilgoceniem podczas transportu, stosuje się materiały absorbujące wilgoć, takie jak saszetki z żelem krzemionkowym umieszczane wewnątrz opakowań zbiorczych lub palet. Produkty powinny być pakowane w opakowania szczelne, najlepiej foliowe lub papierowe laminowane folią, które zapobiegają przenikaniu wilgoci z otoczenia. Palety z produktami suchymi powinny być układane w przestrzeni ładunkowej z zachowaniem odstępów umożliwiających swobodny przepływ powietrza pomiędzy nimi, co zapobiega tworzeniu się lokalnych stref o podwyższonej wilgotności. Nie wolno układać palet bezpośrednio na podłodze, jeżeli podłoga może być wilgotna lub zimna, lecz należy stosować podkłady drewniane lub plastikowe izolujące towar od powierzchni.
Produkty suche mogą być przechowywane w magazynach o temperaturze pokojowej, pod warunkiem że magazyn jest dobrze wentylowany oraz utrzymuje stabilną wilgotność powietrza poniżej 65%. Idealna temperatura w magazynie suchym wynosi od 10-15oC, co zapewnia optymalne warunki dla długoterminowego przechowywania. Palety powinny być ustawione na zmywalnej oraz niepylącej powierzchni, w odległości minimum pięćdziesięciu centymetrów od ścian, co umożliwia cyrkulację powietrza oraz ułatwia kontrolę stanu towaru. Obiekty logistyczne przeznaczone do magazynowania produktów suchych muszą spełniać odpowiednie warunki sanitarne, w tym posiadać szczelny dach zabezpieczający przed przeciekaniem wody opadowej, ściany wolne od zawilgocenia oraz system wentylacji zapewniający wymianę powietrza.
| Rodzaj produktu suchego | Temperatura transportu | Wilgotność maksymalna | Uwagi specjalne |
|---|---|---|---|
| Mąka pszenna, żytnia | 10-25°C | Poniżej 65% | Chronić przed zanieczyszczeniem, owadami |
| Ryż, kasze | 10-25°C | Poniżej 65% | Dobra wentylacja, opakowania szczelne |
| Cukier biały, brązowy | 15-25°C | Poniżej 60% | Bardzo wrażliwy na wilgoć, zbryla się |
| Makarony suche | 10-25°C | Poniżej 65% | Chronić przed łamaniem podczas transportu |
| Orzechy, migdały | 10-20°C | Poniżej 60% | Unikać wysokich temperatur (zjełczenie tłuszczów) |
| Płatki zbożowe | 10-25°C | Poniżej 65% | Opakowania chroniące przed wilgocią |
Konserwy mięsne, rybne oraz warzywne to kolejna kategoria produktów spożywczych, które można legalnie przewozić bez urządzeń chłodniczych oraz bez kontroli temperatury. Produkty w hermetycznie zamkniętych opakowaniach, takich jak metalowe puszki, szklane słoiki czy wielowarstwowe folie, które przeszły proces sterylizacji, posiadają długi okres przydatności do spożycia wynoszący od kilku miesięcy do kilku lat oraz nie wymagają chłodzenia podczas przechowywania ani transportu. Proces sterylizacji polega na ogrzaniu produktu do temperatury powyżej stu dwudziestu stopni Celsjusza przez określony czas, co prowadzi do zniszczenia wszystkich form mikroorganizmów chorobotwórczych oraz przetrwalników, a następnie na szczelnym zamknięciu opakowania, co zapobiega ponownemu zanieczyszczeniu produktu.
Dzięki temu konserwy są mikrobiologicznie stabilne oraz mogą być bezpiecznie przechowywane w temperaturze pokojowej. Zalecany zakres temperatury przechowywania i transportu konserw wynosi od 0-18oC, chociaż krótkotrwała ekspozycja na temperatury nieco wyższe, do 25oC, nie powoduje zepsucia produktu, lecz może nieznacznie skrócić jego okres przydatności do spożycia. Ważne jest jednak, aby unikać długotrwałej ekspozycji konserw na bardzo wysokie temperatury, powyżej 35oC, ponieważ może to prowadzić do zmian organoleptycznych produktu, takich jak pogorszenie smaku, zapachu czy konsystencji, a w skrajnych przypadkach do uszkodzenia opakowań, na przykład wybrzuszenia puszek na skutek zwiększonego ciśnienia wewnętrznego.
Transport konserw nie wymaga specjalistycznych pojazdów chłodniczych ani certyfikatu ATP, wystarczy standardowy pojazd dostawczy o zamkniętej konstrukcji spełniający podstawowe wymagania higieniczne. Konserwy powinny być przewożone w oryginalnych opakowaniach zbiorczych, zazwyczaj kartonach, które chronią puszki lub słoiki przed uszkodzeniami mechanicznymi podczas transportu. Palety z konserwami należy układać stabilnie oraz zabezpieczać za pomocą folii stretch lub taśm spinających, aby zapobiec przesuwaniu się ładunku podczas jazdy, co mogłoby prowadzić do uszkodzenia opakowań. Szczególną uwagę należy zwrócić na ochronę szklanych słoików, które są bardziej podatne na pęknięcia niż puszki metalowe. Słoiki powinny być pakowane w kartony z przegródkami oraz układane w pozycji pionowej, co minimalizuje ryzyko stłuczenia.
Produkty w pełni przetworzone przez solenie, wędzenie, suszenie lub sterylizację, takie jak wędliny trwałe typu salami, suszone ryby, suszone owoce czy warzywa suszone, również nie wymagają specjalnych warunków temperaturowych podczas transportu. Produkty te charakteryzują się obniżoną aktywnością wody, co uniemożliwia rozwój mikroorganizmów, oraz mogą być bezpiecznie przewożone w temperaturze otoczenia. Należy jednak pamiętać, że produkty suszone są wrażliwe na wilgoć, dlatego muszą być przechowywane oraz transportowane w opakowaniach szczelnie zamkniętych chroniących przed zawilgoceniem. Ponowne nawilżenie produktów suszonych może prowadzić do ich zepsucia oraz rozwoju pleśni.
Zaleta konserw w transporcie: Konserwy mięsne, rybne i warzywne to najbezpieczniejsza opcja dla przewoźników rozpoczynających działalność w transporcie żywności. Nie wymagają chłodzenia, posiadają długi termin ważności, są odporne na krótkotrwałe wahania temperatury oraz nie stwarzają ryzyka rychłego zepsucia, co eliminuje presję czasową podczas transportu.
Pieczywo świeże, takie jak chleb, bułki, rogale czy bagietki, nie wymaga przewozu w kontrolowanej temperaturze oraz może być legalnie transportowane zwykłymi pojazdami bez chłodni. Chociaż pieczywo jest produktem łatwo czerstwiejącym oraz posiada stosunkowo krótki okres przydatności do spożycia wynoszący od jednego do kilku dni, nie jest produktem szybko psującym się w rozumieniu Umowy ATP oraz nie wymaga chłodzenia ani podgrzewania podczas transportu. Transport pieczywa powinien odbywać się w dedykowanych do tego pojemnikach, takich jak kosze, skrzynki lub wózki piekarnicze, oraz w pojazdach o zamkniętej konstrukcji chroniących produkt przed zanieczyszczeniem, kurzem oraz niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi.
Zgodnie z przepisami krajowymi chleb oraz wyroby pokrewne powinny być przewożone w pojemnikach używanych wyłącznie do przewozu środków spożywczych oraz posiadających atest na kontakt z żywnością. Pojemniki te muszą być wykonane z materiałów łatwo zmywalnych, odpornych na korozję oraz umożliwiających skuteczną dezynfekcję. W praktyce stosuje się plastikowe skrzynki z otworami wentylacyjnymi, które umożliwiają cyrkulację powietrza wokół pieczywa oraz zapobiegają gromadzeniu się wilgoci, co mogłoby prowadzić do rozwoju pleśni. Pieczywo nie powinno być układane bezpośrednio na podłodze pojazdu ani na nieczystych powierzchniach, lecz zawsze w odpowiednich pojemnikach lub na paletach z wykładziną spożywczą.
Wyroby cukiernicze, takie jak ciastka, herbatniki, cukierki, czekolada, batony oraz wafelki, również nie wymagają transportu w kontrolowanej temperaturze, o ile są odpowiednio zapakowane w szczelne opakowania chroniące przed wilgocią oraz zanieczyszczeniem. Produkty te posiadają niską aktywność wody dzięki wysokiej zawartości cukru, co zapobiega rozwojowi mikroorganizmów oraz zapewnia długi okres przydatności do spożycia. Wyjątek stanowi czekolada oraz wyroby zawierające tłuszcze, które są wrażliwe na wysokie temperatury. Czekolada zaczyna topnieć w temperaturze powyżej dwudziestu ośmiu do trzydziestu stopni Celsjusza, dlatego w okresie letnim zaleca się transport czekolady w pojazdach z izolacją termiczną lub w godzinach porannych i wieczornych, gdy temperatura otoczenia jest niższa.
Transport przekąsek, takich jak chipsy ziemniaczane, paluszki, krakersy czy prażone orzechy, odbywa się bez specjalnych wymagań temperaturowych, jednak produkty te są bardzo wrażliwe na uszkodzenia mechaniczne prowadzące do ich pokruszenia. Dlatego opakowania zbiorcze z przekąskami powinny być układane delikatnie, bez stosowania nadmiernego nacisku, oraz zabezpieczone przed przesuwaniem się podczas transportu. Produkty pakowane próżniowo lub w atmosferze ochronnej, takie jak kawałki ciasta pakowane w folie, są bardziej odporne na zepsucie oraz mogą być bezpiecznie przewożone w temperaturze pokojowej przez kilka tygodni.
Woda mineralna butelkowana to jeden z najczęściej przewożonych produktów spożywczych i nie wymaga transportu w kontrolowanej temperaturze. Jednak transport wody butelkowanej wiąże się z pewnymi specyficznymi wymaganiami wynikającymi z właściwości fizykochemicznych produktu oraz materiału opakowaniowego. Woda w butelkach wykonanych z politereftalanu etylenu, znanego jako PET, wymaga od przewoźnika odpowiednich atestów wydawanych przez państwowego powiatowego inspektora sanitarnego, zarówno dla kierowcy, jak i dla pojazdu. Dodatkowo woda wysokozmineralizowana, taka jak popularne polskie wody lecznicze czy zawierające naturalny dwutlenek węgla, wymaga dodatkowych środków ostrożności wynikających z jej składu.
Woda wysokozmineralizowana zawiera naturalny gaz, którym nasyca się w procesach geologicznych, oraz dzięki obecności dwutlenku węgla mogą się w niej rozpuścić ważne dla zdrowia minerały. Długotrwały wpływ ekstremalnych temperatur może pozbawić wodę gazu, co prowadzi do wytrącenia się minerałów w postaci osadu oraz utraty walorów smakowych i zdrowotnych produktu. Dlatego w okresie zimowym, gdy temperatura spadnie poniżej minus czterech stopni Celsjusza, transport wody butelkowanej musi odbywać się w izotermach lub chłodniach, aby zapobiec zamrożeniu produktu. Zamrożenie wody w butelkach PET może prowadzić do pęknięcia opakowań na skutek zwiększenia objętości wody podczas zamiany w lód. Z kolei w okresie letnim, przy temperaturach przekraczających trzydzieści stopni Celsjusza, długotrwała ekspozycja wody na słońce oraz wysoką temperaturę może prowadzić do zmian smaku oraz uwalniania się substancji z tworzywa sztucznego do wody.
Przed załadunkiem wody butelkowanej przestrzeń ładunkowa każdego pojazdu jest sprawdzana pod kątem czystości oraz braku obcych zapachów. Butelki PET mają właściwość chłonięcia zapachów z otoczenia, dlatego woda nie może być składowana ani transportowana w pobliżu innych towarów niespożywczych, takich jak chemikalia, paliwa, farby czy detergenty, oraz nie może być przewożona w pojazdach, które wcześniej służyły do transportu produktów o intensywnym zapachu. Naczepy brudne, zakurzone lub cechujące się nieprzyjemnym zapachem są kierowane na myjnie, gdzie czyści się je, dezynfekuje oraz poddaje ozonowaniu. Dopiero po przejściu kolejnej kontroli czystości naczepę można załadować wodą. Palety z butelkami wody powinny być ustawione na zmywalnej i niepylącej powierzchni, w odległości minimum pięćdziesięciu centymetrów od ścian, co zapewnia cyrkulację powietrza oraz ułatwia kontrolę stanu towaru.
Napoje bezalkoholowe w butelkach lub puszkach szczelnie zamkniętych, takie jak napoje gazowane, woda smakowa, napoje energetyzujące czy herbaty mrożone, mogą być przewożone bez kontroli temperatury, o ile są odpowiednio zabezpieczone przed uszkodzeniem opakowań. Soki poddane procesowi ultrawysokiej pasteryzacji, znanej jako UHT, pakowane w kartony aseptyczne typu Tetra Pak, są mikrobiologicznie stabilne oraz mogą być przechowywane w temperaturze pokojowej przez wiele miesięcy do momentu otwarcia opakowania. Transport soków UHT odbywa się tak samo jak transport innych produktów suchych, bez specjalnych wymagań temperaturowych. Natomiast soki świeże niepasteryzowane, soki schłodzone oraz napoje wymagające przechowywania w lodówce podlegają obowiązkowi transportu w kontrolowanej temperaturze oraz nie mogą być przewożone bez chłodni.
Oleje roślinne, takie jak olej słonecznikowy, rzepakowy, sojowy czy oliwa z oliwek, to produkty trwałe, które mogą być bezpiecznie przewożone bez urządzeń chłodniczych. Oleje są naturalnie odporne na rozwój mikroorganizmów ze względu na brak wody oraz właściwości przeciwbakteryjne niektórych tłuszczów. Transport olejów odbywa się zazwyczaj w butelkach szklanych lub plastikowych pakowanych w kartony zbiorcze albo w cysterach spożywczych przeznaczonych do przewozu płynnych produktów spożywczych. Cysterny spożywcze muszą posiadać odpowiednie atesty oraz być wykonane ze stali nierdzewnej lub innych materiałów dopuszczonych do kontaktu z żywnością, a przed każdym nowym załadunkiem muszą być dokładnie myte oraz dezynfekowane, aby zapobiec zanieczyszczeniu krzyżowemu.
Oleje wrażliwe na światło, takie jak olej lniany czy olej z wiesiołka, powinny być transportowane w opakowaniach ciemnych chroniących przed promieniowaniem UV, które przyspiesza procesy utleniania tłuszczów oraz prowadzi do zjełczenia produktu. Chociaż oleje nie wymagają chłodzenia, zaleca się unikanie długotrwałej ekspozycji na bardzo wysokie temperatury powyżej 40oC, które mogą negatywnie wpłynąć na jakość sensoryczną produktu. W praktyce transport olejów odbywa się standardowymi pojazdami dostawczymi, a jedynym specjalnym wymogiem jest zapewnienie stabilności ładunku oraz ochrona przed wyciekami w przypadku uszkodzenia opakowań.
Przyprawy suche, takie jak pieprz, papryka, kurkuma, kminek czy oregano, należą do kategorii produktów suchych o bardzo niskiej zawartości wody oraz mogą być przewożone bez jakichkolwiek specjalnych warunków temperaturowych. Przyprawy powinny być pakowane w opakowania szczelne chroniące przed wilgocią oraz światłem, które może powodować utratę barwy oraz aromatu. Sól kuchenna, sól morska oraz sól specjalistyczna są produktami całkowicie stabilnymi mikrobiologicznie oraz mogą być bezpiecznie przewożone w workach papierowych, workach foliowych lub w luzem, w przypadku transportu przemysłowego. Jedynym zagrożeniem dla soli jest zawilgocenie, które prowadzi do zbrylenia się produktu oraz utrudnia jego późniejsze użycie.
Ocet spożywczy, zarówno spirytusowy, jak i winny czy jabłkowy, jest produktem o bardzo niskim pH wynoszącym około 2,5 do 3, co czyni go naturalnie odpornym na rozwój większości mikroorganizmów. Ocet może być bezpiecznie przechowywany oraz transportowany w temperaturze pokojowej przez wiele miesięcy, a nawet lat, bez ryzyka zepsucia. Transport octu odbywa się w butelkach szklanych lub plastikowych, a w przypadku większych ilości w kanistrach lub beczkach wykonanych z materiałów odpornych na działanie kwasów. Ocet nie wymaga specjalnych warunków transportu poza standardowymi wymogami higienicznymi oraz ochroną przed uszkodzeniem opakowań.
Świeże owoce i warzywa stanowią szczególną kategorię produktów spożywczych, których status pod względem wymagań transportowych jest niejednoznaczny oraz często prowadzi do nieporozumień. Z jednej strony owoce i warzywa są produktami łatwo psującymi się, podatnymi na uszkodzenia mechaniczne, przedwczesne dojrzewanie oraz rozwój pleśni, co sugerowałoby konieczność transportu w kontrolowanej temperaturze. Z drugiej strony świeże owoce i warzywa przewożone bez chłodzenia, czyli w temperaturze otoczenia, nie są wymienione w załącznikach drugim i trzecim do Umowy ATP oraz formalnie nie podlegają obowiązkowi posiadania certyfikatu ATP w transporcie międzynarodowym, o ile nie są przewożone w stanie schłodzonym lub mrożonym.
Oznacza to, że przewoźnik może legalnie przewozić świeże owoce i warzywa zwykłym pojazdem bez chłodni, bez naruszania przepisów Umowy ATP. Jednak w praktyce transport owoców i warzyw bez kontroli temperatury jest bardzo ryzykowny ze względu na szybką utratę jakości produktu, szczególnie w okresie letnim, gdy temperatura otoczenia przekracza 25oC. Większość profesjonalnych firm zajmujących się dystrybucją owoców i warzyw stosuje pojazdy chłodnicze lub przynajmniej izotermiczne, aby zapewnić klientom produkt wysokiej jakości oraz zminimalizować straty wynikające z zepsucia towaru. Transport owoców i warzyw bez chłodzenia ma sens jedynie w przypadku bardzo krótkich dystansów, zazwyczaj do stu kilometrów, oraz w okresach roku, gdy temperatura otoczenia jest umiarkowana, od dziesięciu do dwudziestu stopni Celsjusza.
Niektóre owoce i warzywa są szczególnie wrażliwe na warunki transportu oraz wymagają nie tylko chłodzenia, ale również specyficznej wilgotności powietrza, aby zapobiec ich wysychaniu lub przedwczesnemu dojrzewaniu. Na przykład sałata, szpinak, zioła świeże oraz młoda marchew wymagają wysokiej wilgotności względnej wynoszącej osiemdziesiąt pięć do dziewięćdziesięciu pięciu procent oraz temperatury od zera do czterech stopni Celsjusza, co w praktyce oznacza konieczność stosowania pojazdów wyposażonych w systemy regulacji wilgotności. Z kolei banany, awokado czy pomidory są wrażliwe na zbyt niskie temperatury oraz mogą ulec uszkodzeniu chłodniczemu, jeżeli będą przewożone w temperaturze poniżej dziesięciu stopni Celsjusza, dlatego ich transport wymaga precyzyjnej kontroli warunków.
Dla przewoźników planujących transport owoców i warzyw bez chłodni kluczowe jest uzyskanie od klienta jasnych instrukcji dotyczących akceptowalnych warunków transportu oraz świadomość ryzyka związanego z pogorszeniem jakości produktu. W umowie przewozu warto zawrzeć zapisy określające odpowiedzialność za ewentualne straty wynikające z braku chłodzenia, szczególnie jeżeli klient mimo ostrzeżeń ze strony przewoźnika nalega na transport bez kontroli temperatury w celu obniżenia kosztów logistycznych. W praktyce transport owoców i warzyw bez chłodni jest możliwy jedynie dla produktów stosunkowo odpornych, takich jak ziemniaki, cebula, marchew czy kapusta, które w temperaturze otoczenia mogą zachować dobrą jakość przez kilka dni.
Każdy pojazd używany do przewozu produktów spożywczych, nawet jeżeli przewozi wyłącznie produkty trwałe niewymagające chłodzenia, musi spełniać określone wymagania sanitarne oraz higieniczne wynikające z rozporządzenia nr 852/2004 w sprawie higieny środków spożywczych. Transportery i kontenery używane do przewozu środków spożywczych muszą być utrzymywane w czystości oraz w dobrym stanie technicznym, aby chronić środki spożywcze przed zanieczyszczeniem, oraz muszą być tak zaprojektowane i skonstruowane, by umożliwić właściwe czyszczenie i, w miarę potrzeby, dezynfekcję. Oznacza to, że przestrzeń ładunkowa pojazdu musi posiadać powierzchnie łatwo zmywalne, takie jak gładkie ściany, podłoga oraz sufit wykonane z materiałów nienasiąkliwych oraz odpornych na korozję.
W praktyce najczęściej stosowanymi materiałami są stal nierdzewna, aluminium, tworzywa sztuczne o gładkiej powierzchni lub drewno pokryte powłokami żywicznymi zabezpieczającymi przed wsiąkaniem wilgoci oraz umożliwiającymi skuteczne czyszczenie. Podłoga przestrzeni ładunkowej musi być szczelna, bez szpar oraz dziur, które mogłyby gromadzić brud, wodę lub resztki żywności, oraz powinna być płaska lub posiadać lekkie spadki umożliwiające odprowadzenie wody po myciu. Drzwi oraz otwory wentylacyjne muszą być wyposażone w uszczelnienia zapobiegające przedostawaniu się kurzu, owadów oraz wody opadowej do wnętrza przestrzeni ładunkowej. Pojazd musi być regularnie czyszczony oraz, w miarę potrzeby, dezynfekowany, a dokumentacja tych czynności powinna być prowadzona w formie dziennika czyszczenia oraz udostępniana na żądanie organów kontrolnych.
Przestrzeń transportowa przeznaczona do przewozu żywności nie może łączyć się bezpośrednio z kabiną kierowcy, chyba że przestrzeń ładunkowa jest całkowicie oddzielona stałą przegrodą uniemożliwiającą przenikanie zapachów, kurzu oraz zanieczyszczeń z kabiny do przestrzeni ładunkowej. Wymaganie to wynika z konieczności zapewnienia higienicznych warunków transportu oraz zapobiegania zanieczyszczeniu żywności przez czynniki związane z obecnością ludzi w pojeździe, takie jak bakterie przenoszone drogą kropelkową, dym tytoniowy czy kurz. W pojazdach typu furgon lub bus, gdzie przestrzeń ładunkowa znajduje się za siedzeniami kierowcy i pasażera, należy zainstalować przegrodę pełną wykonaną z materiału łatwo zmywalnego, takiego jak blacha stalowa lub płyta laminowana.
Pojazd nie może być używany do transportu innych towarów niespożywczych jednocześnie z żywnością, chyba że zapewnione jest skuteczne rozdzielenie produktów uniemożliwiające ich kontakt oraz przenikanie zapachów. W praktyce oznacza to, że przewoźnik wykonujący przewozy żywności powinien dedykować konkretne pojazdy wyłącznie do tego celu oraz unikać przewożenia w tych samych pojazdach towarów takich jak chemia gospodarcza, materiały budowlane, odpady czy produkty o intensywnym zapachu. Nawet jeżeli produkty są oddzielone fizycznie, zapachy mogą przenikać przez opakowania oraz osiadać na powierzchniach, co w kolejnych przewozach może prowadzić do zanieczyszczenia żywności.
Jeżeli produkty spożywcze są przewożone luzem lub w opakowaniach nieszczelnych, konieczne jest stosowanie pojemników przeznaczonych wyłącznie do przewozu środków spożywczych oraz posiadających atest na kontakt z żywnością. Pojemniki te mogą być wykonane z tworzywa sztucznego spożywczego, stali nierdzewnej lub aluminium oraz muszą być oznaczone symbolem kieliszka i widelca wskazującym przeznaczenie do kontaktu z żywnością. Pojemniki muszą być łatwo zmywalne, odporne na działanie środków myjących oraz dezynfekujących, a także odporne na uszkodzenia mechaniczne oraz korozję. Po każdym użyciu pojemniki muszą być dokładnie myte oraz suszone, a w przypadku transportu produktów wrażliwych, takich jak mięso, ryby czy nabiał, również dezynfekowane.
Aby pojazd mógł być legalnie wykorzystywany do przewozu żywności, musi być zatwierdzony przez Powiatowy Inspektorat Sanitarny właściwy dla siedziby przedsiębiorcy prowadzącego działalność transportową. Procedura zatwierdzania pojazdu składa się z kilku etapów oraz wymaga przygotowania odpowiedniej dokumentacji oraz dostosowania pojazdu do wymagań sanitarnych. Pierwszym krokiem jest złożenie wniosku o wpis do rejestru zakładów podlegających urzędowej kontroli żywności, zwanego również rejestrem zakładów prowadzących działalność związaną z żywnością. Wniosek składa się w formie pisemnej lub elektronicznej do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego właściwego ze względu na siedzibę przedsiębiorcy lub miejsce prowadzenia działalności.
We wniosku należy podać podstawowe dane identyfikacyjne przedsiębiorcy, takie jak:
Do wniosku należy dołączyć dokument potwierdzający:
Po złożeniu wniosku oraz dokumentacji inspektor sanitarny umawia termin inspekcji pojazdu, która odbywa się zazwyczaj w siedzibie firmy lub w miejscu postoju pojazdów wskazanym przez przedsiębiorcę. Podczas inspekcji inspektor:
Jeżeli pojazd spełnia wszystkie wymagania, inspektor sanitarny wydaje decyzję o wpisie zakładu do rejestru oraz nadaje numer rejestracyjny, który przedsiębiorca powinien umieścić w widocznym miejscu w przestrzeni ładunkowej pojazdu. Numer rejestracyjny potwierdza, że pojazd jest zatwierdzony do przewozu żywności oraz umożliwia identyfikację przedsiębiorcy podczas kontroli drogowych przeprowadzanych przez inspekcję sanitarną, inspekcję weterynaryjną lub inspekcję transportu drogowego. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości inspektor może wydać zalecenia pokontrolne, które przedsiębiorca musi zrealizować w wyznaczonym terminie, a następnie zgłosić się do ponownej inspekcji. Dopiero po usunięciu wszystkich uchybień pojazd może uzyskać zatwierdzenie.
Dokumentacja Dobrych Praktyk Higienicznych jest kluczowym elementem systemu zapewniania bezpieczeństwa żywności w transporcie oraz musi być opracowana indywidualnie dla każdego przedsiębiorstwa z uwzględnieniem specyfiki prowadzonej działalności. Dokumentacja GHP powinna zawierać:
Każdy kierowca zatrudniony w firmie przewożącej żywność musi posiadać aktualne orzeczenie lekarskie do celów sanitarno-epidemiologicznych, potocznie nazywane książeczką zdrowia. Orzeczenie to wydawane jest przez lekarza medycyny pracy po przeprowadzeniu badań lekarskich oraz laboratoryjnych mających na celu wykluczenie chorób zakaźnych, które mogłyby być przenoszone przez żywność, takich jak salmonelloza, dur brzuszny czy żółtaczka zakaźna. Orzeczenie jest ważne przez określony czas, zazwyczaj od jednego roku do dwóch lat, w zależności od rodzaju pracy oraz wieku pracownika, oraz musi być odnawiane przed upływem terminu ważności. Kierowca jest zobowiązany posiadać orzeczenie przy sobie podczas wykonywania pracy oraz okazywać je na żądanie organów kontrolnych.
Dla firm cateringowych, restauracji oferujących dostawę jedzenia do klienta oraz małych przedsiębiorstw transportujących żywność na krótkich dystansach, profesjonalne termotorby oraz termoboksy stanowią praktyczną alternatywę dla kosztownych pojazdów chłodniczych.
Termotorby (miekkie pojemniki termoizolacyjne) są wykonane z miękkiego, elastycznego materiału - najczęściej z poliestrowego tworzywa Oxford z warstwą izolacyjną i folią aluminiową. Brak sztywnych ścianek sprawia, że bez trudu można ją zmieścić za fotelem lub w wypełnionym bagażniku. Po zakończeniu użytkowania można je składać i łatwo przechowywać. Utrzymują temperaturę zazwyczaj do kilku godzin, a z użyciem zmrożonych wkładów chłodzących nawet do kilkunastu godzin.
Termoboksy to sztywne pojemniki izolacyjne z zewnętrzną obudową chroniącą przed wstrząsami, wilgocią i brudem oraz wewnętrznym pojemnikiem z zaawansowanymi materiałami izolacyjnymi, w tym próżniowymi panelami izolacyjnymi (VIP). dostępne są w różnych rozmiarach oraz formatach, od małych pojemników mieszczących kilka porcji jedzenia po duże kontenery typu GN zgodne z normą gastronomiczną, które umożliwiają transport żywności bezpośrednio w pojemnikach GN stosowanych powszechnie w profesjonalnych kuchniach. Pojemniki termoizolacyjne marki Thermo Future Box, Cambro czy Rieber gwarantują bezpieczny przewóz dużej ilości żywności oraz wygodne, bezproblemowe pakowanie i rozpakowywanie. Typ pojemnika należy dobrać do rodzaju i ilości podawanych dań. Na przykład pojemniki termoizolacyjne EN 600x400 mm, zgodne z normą piekarniczą, doskonale nadają się do przewożenia ciast i wypieków na tacach standardowego wymiaru. Dzięki zaawansowanej izolacji i elementom chłodzącym zintegrowanym z pokrywą, termoboxy mogą utrzymywać stałą temperaturę przez co najmniej sześćdziesiąt godzin. Termoboksy nie wymagają aktywnego zasilania, podobnie jak termotorby, ale ich wydajność jest znacznie wyższa.
Aby termotorby oraz termoboksy spełniały swoją funkcję ochrony żywności przed zmianami temperatury, konieczne jest przestrzeganie kilku kluczowych zasad:
Uwaga! Transport żywności gotowej w termotorbach lub termoboksach również wymaga zatwierdzenia pojazdu przez Sanepid oraz posiadania przez kierowcę aktualnego orzeczenia lekarskiego do celów sanitarno-epidemiologicznych. Pojazd osobowy używany do dowozu jedzenia musi mieć powierzchnię bagażnika łatwą do utrzymania w czystości oraz zachować odpowiednie warunki transportu charakterystyczne dla przewożonej żywności.
Wykonywanie działalności polegającej na transporcie żywności bez wymaganego zatwierdzenia pojazdu od Powiatowego Inspektoratu Sanitarnego oraz bez spełnienia wymagań sanitarnych stanowi poważne naruszenie przepisów oraz naraża przewoźnika na dotkliwe konsekwencje prawne oraz finansowe. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości podczas kontroli przeprowadzanej przez inspektora sanitarnego, inspektora weterynaryjnego lub inspektora transportu drogowego, organ kontrolny może nałożyć na przedsiębiorcę karę administracyjną, wstrzymać dalszą jazdę pojazdu oraz zarządzić przepadek przewożonej żywności, jeżeli stwierdzi, że nie nadaje się ona do spożycia lub stanowi zagrożenie dla zdrowia konsumentów.
Kara pieniężna za wykonywanie transportu żywności bez wymaganego zatwierdzenia lub z naruszeniem przepisów sanitarnych może wynosić od kilku tysięcy do kilkudziesięciu tysięcy złotych, w zależności od wagi naruszenia oraz tego, czy jest to pierwsze wykroczenie, czy powtarzające się zachowanie. Na przykład, zgodnie z przepisami ustawy o transporcie drogowym, wykonywanie międzynarodowego przewozu drogowego niezgodnie z przepisami ustawy, z umową międzynarodową lub z warunkami określonymi w zezwoleniu, może skutkować karą w wysokości ośmiu tysięcy złotych. W przypadku transportu krajowego kary są zazwyczaj niższe, jednak nadal mogą wynosić od dwóch tysięcy do pięciu tysięcy złotych za brak zatwierdzenia pojazdu lub naruszenie wymogów sanitarnych.
Oprócz kar finansowych, przewoźnik zatrzymany podczas kontroli z powodu braku zatwierdzenia lub nieprawidłowości sanitarnych musi liczyć się z konsekwencjami operacyjnymi, takimi jak wstrzymanie dalszej jazdy pojazdu do czasu usunięcia uchybień oraz opóźnienie w realizacji zlecenia transportowego. W przypadku transportu żywności szybko psującej się, opóźnienie może prowadzić do zepsucia towaru oraz konieczności pokrycia przez przewoźnika kosztów utraconego ładunku, co może wynosić od kilku tysięcy do kilkudziesięciu tysięcy złotych, w zależności od wartości przewożonych produktów. Dodatkowo przedsiębiorca traci reputację w oczach klientów, którzy mogą zrezygnować ze współpracy z firmą nierespektującą przepisów sanitarnych oraz nie zapewniającą bezpieczeństwa przewożonej żywności.
W skrajnych przypadkach, gdy organ kontrolny stwierdzi rażące naruszenia przepisów lub uporczywe działanie bez wymaganych zatwierdzeń, może zostać wszczęte postępowanie administracyjne zmierzające do odebrania przedsiębiorcy uprawnień do prowadzenia działalności związanej z żywnością lub nałożenia zakazu wykonywania określonych czynności przez określony czas. Taki wpis do rejestru naruszeń prowadzonego przez Główny Inspektorat Transportu Drogowego może praktycznie uniemożliwić uzyskanie nowych zleceń transportowych oraz współpracę z poważnymi klientami wymagającymi od swoich partnerów logistycznych pełnej zgodności z przepisami oraz wysokich standardów jakości.
Po przeczytaniu tego artykułu powinieneś podjąć następujące kroki, aby legalnie rozpocząć lub kontynuować działalność w zakresie transportu żywności bez chłodni.
Hashtagi:
#TransportŻywności #TransportBezChłodni #ProduktyTrwałe #WymaganiaSanitarne #ZatwierdzenieSanepid #ProduktySuche #Konserwy #UmowaATP #TransportKrajowy #BezpieczeństwoŻywności
 |
 |
 |
