Telefon: 690 936 501 (dr inż. Bogusław Madej)
Email: bmadej@atut-bm.pl ; biuro@atut-bm.pl
OPINIE KLIENTÓW O NASZYCH SZKOLENIACH
Telefon: 690 936 501 (dr inż. Bogusław Madej)
Email: bmadej@atut-bm.pl ; biuro@atut-bm.pl
OPINIE KLIENTÓW O NASZYCH SZKOLENIACH
Opracował: dr inż. Bogusław Madej
Transport zwierząt na długie dystanse stanowi jedno z największych wyzwań w branży transportowej. Każdego roku miliony zwierząt gospodarskich przemieszczanych jest na odległości przekraczające setki, a nawet tysiące kilometrów – z gospodarstw hodowlanych do rzeźni, na targi czy do punktów skupu. Właściciele firm transportowych muszą zapewnić nie tylko dotrzymanie terminów dostaw, ale przede wszystkim zagwarantować dobrostan przewożonych zwierząt. Brak przestrzegania przepisów nie tylko naraża na wysokie kary finansowe, ale także prowadzi do strat ekonomicznych wynikających z pogorszenia kondycji zwierząt i jakości mięsa.
W tym artykule dowiesz się, jakie są aktualne wymagania prawne dotyczące długodystansowego transportu zwierząt, jakie kwalifikacje musi posiadać personel, jak prawidłowo przygotować pojazd do transportu, jakie dokumenty są obowiązkowe oraz jak zapobiegać stresowi transportowemu u zwierząt. Poznasz praktyczne wskazówki dotyczące załadunku, pojenia, karmienia oraz postępowania w sytuacjach awaryjnych. Po przeczytaniu tego przewodnika będziesz wiedział dokładnie, jak zorganizować transport zgodnie z obowiązującymi przepisami i zapewnić zwierzętom najwyższy poziom dobrostanu podczas przewozu.
Transport zwierząt w Unii Europejskiej podlega ścisłym regulacjom prawnym, których głównym celem jest zapewnienie dobrostanu zwierząt podczas przemieszczania. Podstawowym aktem prawnym w tym zakresie jest Rozporządzenie Rady WE nr 1 z 2005 roku z dnia 22 grudnia 2004 roku w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań. Rozporządzenie to stosuje się do transportu zwierząt kręgowych w obrębie Wspólnoty oraz do kontroli partii wjeżdżających na obszar celny Unii Europejskiej lub go opuszczających. Przepisy te obowiązują wszystkie osoby uczestniczące w procesie przewozu zwierząt, w tym przewoźników, organizatorów transportu, kierowców oraz opiekunów zwierząt.
Kluczowym pojęciem w przepisach jest definicja długotrwałego przewozu, którym zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. m rozporządzenia nr 1 z 2005 roku jest podróż przekraczająca 8 godzin, rozpoczynająca się w chwili, gdy pierwsze zwierzę z partii zostaje przemieszczone. Transport taki wiąże się ze szczególnymi wymaganiami zarówno dla przewoźnika, jak i dla pojazdu. Przewoźnicy realizujący długotrwały transport muszą posiadać zezwolenie Typu 2 wydawane przez powiatowego lekarza weterynarii właściwego dla siedziby przedsiębiorstwa. Dodatkowo pojazdy wykorzystywane do takiego transportu muszą posiadać świadectwo zatwierdzenia środka transportu drogowego, wydawane na okres jednego roku po przeprowadzeniu kontroli technicznej przez właściwe służby weterynaryjne.
Na poziomie krajowym najważniejszą ustawą regulującą kwestie związane z ochroną zwierząt podczas transportu jest ustawa z dnia 11 marca 2004 roku o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, która implementuje przepisy unijne do polskiego porządku prawnego. Ustawa ta określa szczegółowe obowiązki podmiotów zajmujących się transportem zwierząt, procedury wydawania zezwoleń oraz zasady prowadzenia kontroli przez Inspekcję Weterynaryjną. Dodatkowo, przepisy polskie uzupełnia rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 maja 2007 roku w sprawie szczegółowych wymagań weterynaryjnych dla przewoźników prowadzących działalność w zakresie transportu zwierząt. Rozporządzenie to precyzuje m.in. zakres szkoleń dla kierowców oraz konwojentów, a także wymagania dotyczące prowadzenia dokumentacji transportowej.
Zgodnie z art. 3 rozporządzenia nr 1 z 2005 roku, nikt nie może przewozić zwierząt ani zlecać transportu zwierząt w sposób powodujący ich okaleczenie lub przyczyniający się do zadawania im cierpienia. Przepis ten stanowi fundament wszystkich pozostałych wymagań dotyczących transportu. Przewoźnik zobowiązany jest do podjęcia wcześniej wszystkich niezbędnych czynności w celu skrócenia do minimum długości trwania przewozu oraz zapewnienia potrzeb zwierząt podczas podróży. Zwierzęta muszą być zdolne do transportu, co oznacza, że nie mogą wykazywać objawów chorób, słabości fizjologicznej ani poważnych urazów. Zwierzęta ciężarne w ostatniej fazie ciąży, samice, które urodziły w ciągu ostatniego tygodnia, oraz noworodki, u których nie zagoiła się jeszcze rana po pępowinie, są uznawane za niezdolne do transportu i nie mogą być przewożone.
Rozporządzenie nr 1 z 2005 roku nakłada również obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków technicznych środków transportu oraz urządzeń do załadunku i wyładunku. Pojazdy muszą być przeznaczone, skonstruowane, utrzymywane oraz działać w sposób pozwalający zapobiec zranieniu i cierpieniu zwierząt oraz zapewniający im bezpieczeństwo. Personel zajmujący się zwierzętami powinien posiadać odpowiednie wyszkolenie lub kompetencje, a swoje obowiązki musi wykonywać bez stosowania przemocy lub jakiejkolwiek metody powodującej niepotrzebny strach, zranienie lub cierpienie. Transport powinien być przeprowadzany bez opóźnień do miejsca przeznaczenia, a warunki dobrostanu zwierząt muszą być regularnie kontrolowane i utrzymywane na odpowiednim poziomie. Zwierzęta muszą mieć zapewnioną odpowiednią powierzchnię podłogi i wysokość właściwe dla ich wielkości oraz zaplanowanego przewozu.
Ważnym elementem systemu ochrony zwierząt podczas transportu jest rozporządzenie Rady WE nr 1255 z 1997 roku dotyczące kryteriów wspólnotowych dla miejsc postoju oraz zmieniające plan trasy określony w załączniku do dyrektywy 91 z 628 EWG. Rozporządzenie to określa wymagania dla punktów kontroli, w których odbywa się 24-godzinna przerwa podczas długotrwałego przewozu zwierząt. Punkty te muszą spełniać określone standardy dotyczące wyposażenia, dostępu do wody i paszy, możliwości odpoczynku zwierząt oraz obecności personelu weterynaryjnego. Stan prawny omawianych przepisów obowiązuje na dzień 17 stycznia 2026 roku, jednak należy pamiętać, że przepisy te podlegają ciągłym zmianom i aktualizacjom, dlatego przewoźnicy powinni na bieżąco śledzić zmiany legislacyjne publikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej oraz w polskim Dzienniku Ustaw.
Kierowcy oraz konwojenci zajmujący się transportem zwierząt muszą posiadać specjalne kwalifikacje potwierdzone odpowiednim dokumentem. Zgodnie z rozporządzeniem nr 1 z 2005 roku, przewoźnik może powierzyć obsługę zwierząt wyłącznie personelowi przeszkolonemu w zakresie odpowiednich przepisów załącznika I i II tego rozporządzenia. W przypadku przewozu zwierząt z gatunku domowych nieparzystokopytnych, bydła, owiec, kóz, świń lub drobiu, kierowcy oraz konwojenci muszą posiadać licencję dla kierowców i osób obsługujących transport zwierząt. Dokument ten jest wymagany przez służby weterynaryjne oraz Inspekcję Transportu Drogowego podczas kontroli drogowych. Brak licencji skutkuje nałożeniem grzywny w wysokości do 8000 złotych, a w niektórych przypadkach również zatrzymaniem pojazdu do czasu wyjaśnienia sprawy.
Aby uzyskać licencję kierowcy lub konwojenta, należy ukończyć specjalistyczne szkolenie trwające 8 godzin dydaktycznych, realizowane w trybie stacjonarnym. Szkolenie prowadzone jest przez akredytowane ośrodki szkoleniowe, które muszą posiadać odpowiednie zezwolenie wydane przez Głównego Lekarza Weterynarii. Program kursu obejmuje szeroki zakres tematów związanych z transportem zwierząt, w tym:
Po ukończeniu szkolenia, uczestnik otrzymuje zaświadczenie potwierdzające nabycie wiedzy z zakresu przepisów i zasad postępowania przy organizacji przewozu zwierząt. Dokument ten stanowi podstawę do przystąpienia do egzaminu przed komisją powołaną przez Powiatowego Lekarza Weterynarii. Egzamin odbywa się w formie testu pisemnego, składającego się z pytań wielokrotnego wyboru oraz pytań otwartych. Kandydat musi wykazać się znajomością przepisów prawnych, umiejętnością praktycznego zastosowania zasad dobrostanu zwierząt podczas transportu oraz wiedzą na temat postępowania w sytuacjach awaryjnych. Pozytywny wynik egzaminu skutkuje wydaniem licencji dla kierowców i osób obsługujących transport zwierząt. Licencja ta jest bezterminowa, co oznacza, że raz uzyskana nie wymaga odnowienia ani przedłużenia. Dodatkowo, licencja wystawiana jest w dwóch językach – polskim i angielskim – zgodnie z wzorem określonym w przepisach unijnych, dzięki czemu honorowana jest w każdym państwie członkowskim Unii Europejskiej.
Oprócz licencji dla kierowców i konwojentów, przewoźnik zajmujący się transportem zwierząt musi posiadać odpowiednie zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie transportu zwierząt. Rozróżnia się dwa rodzaje zezwoleń – Typu 1 dla transportu trwającego do 8 godzin oraz Typu 2 dla transportu trwającego powyżej 8 godzin. Zezwolenie wydawane jest przez powiatowego lekarza weterynarii właściwego dla siedziby przedsiębiorstwa lub miejsca prowadzenia działalności. W przypadku zezwolenia Typu 2, wnioskodawca musi przedłożyć dodatkowe dokumenty, w tym:
Ważne jest, aby przewoźnik regularnie aktualizował wiedzę swoich pracowników poprzez udział w szkoleniach branżowych oraz konferencjach poświęconych tematyce dobrostanu zwierząt. Przepisy unijne i krajowe ulegają zmianom, a nowe wytyczne dotyczące transportu zwierząt są publikowane przez Głównego Lekarza Weterynarii oraz Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności EFSA. Kierowcy powinni być na bieżąco informowani o nowych standardach postępowania ze zwierzętami, zmianach w dokumentacji przewozowej oraz o najnowszych rozwiązaniach technicznych stosowanych w pojazdach do transportu zwierząt. Świadomy i dobrze wyszkolony personel to klucz do zapewnienia dobrostanu zwierząt podczas transportu oraz do uniknięcia kosztownych kar i konsekwencji prawnych wynikających z nieprzestrzegania przepisów. Właściciele firm transportowych powinni traktować inwestycję w szkolenia jako priorytet, który nie tylko chroni zwierzęta, ale również zwiększa rentowność działalności i buduje dobrą reputację przedsiębiorstwa na rynku.
Pojazdy wykorzystywane do transportu zwierząt muszą spełniać szereg wymagań technicznych, które są szczegółowo określone w rozporządzeniu nr 1 z 2005 roku oraz w załącznikach do tego rozporządzenia. Wymagania te różnią się w zależności od czasu trwania transportu oraz gatunku przewożonych zwierząt.
W przypadku transportu trwającego do 8 godzin, pojazd musi być wyposażony w sprawny i wydajny system wentylacyjny, który zapewnia odpowiednią wymianę powietrza zarówno podczas transportu, jak i w czasie postoju. Dozwolone są zarówno mechaniczne systemy wentylacyjne, jak i systemy kontroli temperatury, jednak ważne jest, aby system działał efektywnie niezależnie od warunków zewnętrznych. Zwierzęta można transportować tylko w temperaturze nie niższej niż 5 stopni Celsjusza oraz nie wyższej niż 30 stopni Celsjusza, z tolerancją plus minus 5 stopni w zależności od temperatury na zewnątrz pojazdu.
Podłoga pojazdu przewożącego zwierzęta musi być pokryta antypoślizgową powłoką, która zapobiega poślizgom i upadkom zwierząt podczas jazdy. Dodatkowo, podłoga powinna być wyścielona odpowiednią ściółką, która pozwala na odprowadzanie odchodów oraz zapewnia zwierzętom komfort podczas transportu. Konstrukcja podłogi ma zapobiegać wyciekowi moczu i odchodów poza pojazd, co jest kluczowe dla utrzymania higieny oraz dla zapobiegania rozprzestrzenianiu się chorób zakaźnych. Środek transportu musi być wyposażony w specjalne rampy, trapy oraz pomosty, które umożliwiają bezpieczny załadunek i rozładunek zwierząt. Rampy powinny mieć szerokość co najmniej 100 centymetrów, aby umożliwić równoległe przemieszczanie się dwóch zwierząt, a ich nachylenie nie powinno przekraczać 20 stopni w przypadku dużych zwierząt, takich jak bydło czy konie, oraz 26 stopni w przypadku mniejszych zwierząt, takich jak świnie czy owce.
Pojazd musi zapewniać ochronę zwierząt przed złymi warunkami meteorologicznymi, takimi jak deszcz, silny wiatr czy ekstremalne temperatury. Pokrycie samochodu powinno izolować od zbyt niskich temperatur, a powierzchnia okienna powinna stanowić około 40 procent powierzchni bocznej samochodu, aby zapewnić odpowiednią ilość światła dziennego oraz przepływ powietrza. Konstrukcja i stan samochodu powinny zabezpieczać przed ucieczką lub wypadnięciem zwierząt oraz zapewnić wytrzymanie nacisku związanego z ruchem zwierząt podczas transportu. Instalacje tworzące elementy dzielące w samochodzie powinny być zaprojektowane w sposób umożliwiający szybkie i łatwe działanie. Najlepiej sprawdzają się lite przegrody o wysokości 60 centymetrów dla prosiąt, 80 centymetrów dla świń oraz 130 centymetrów dla krów. Na każdym poziomie wewnątrz przedziałów musi być zapewniona właściwa przestrzeń umożliwiająca odpowiednią wentylację zwierząt stojących w naturalnej pozycji bez ograniczania w żaden sposób ich naturalnych ruchów.
W przypadku transportu trwającego powyżej 8 godzin, wymagania techniczne dla pojazdów są znacznie bardziej rygorystyczne. Środek transportu musi posiadać właściwy system wentylacji, który utrzymuje temperaturę w granicach od 5 do 30 stopni Celsjusza wewnątrz pojazdu, niezależnie od temperatury na zewnątrz. System ten musi być zdolny do pracy przez co najmniej 4 godziny bez zasilania zewnętrznego, co jest istotne w sytuacjach awaryjnych, takich jak zatrzymanie pojazdu w korku czy awaria silnika. Pojazd powinien być wyposażony w system kontroli i rejestracji temperatury oraz zaopatrzony w system ostrzegania, służący do zawiadamiania kierowcy o tym, że temperatura w przedziałach dla zwierząt osiągnęła ustalone maksimum lub minimum. Dane z systemu rejestracji temperatury muszą być przechowywane przez okres co najmniej trzech lat i udostępniane na żądanie organów kontrolnych.
Dodatkowo, pojazdy do długotrwałego transportu muszą być wyposażone w układy pojenia zwierząt, które gwarantują dostęp do świeżej wody w każdym momencie podróży. Całkowita pojemność zbiorników na wodę powinna wynosić co najmniej 1,5 procenta maksymalnej masy załadunku liczonej w kilogramach. System pojenia powinien być zaprojektowany w sposób umożliwiający łatwe napełnienie zbiorników oraz zapewniający, że woda nie wyleje się podczas jazdy. Pojazd musi być również wyposażony w moduły GSM do monitorowania stanu pojazdu i przewożonych zwierząt w czasie rzeczywistym. Systemy te pozwalają na bieżąco śledzić lokalizację pojazdu, temperaturę wewnątrz przedziałów, poziom wody w zbiornikach oraz inne parametry istotne dla dobrostanu zwierząt. Świadectwo zatwierdzenia środka transportu drogowego wykorzystywanego do długotrwałego transportu wydawane jest przez powiatowego lekarza weterynarii na okres jednego roku po przeprowadzeniu szczegółowej kontroli technicznej pojazdu. Bez tego świadectwa przewoźnik nie ma prawa realizować transportu trwającego powyżej 8 godzin, a naruszenie tego wymagania skutkuje wysokimi karami finansowymi oraz zatrzymaniem pojazdu.
Środki transportu wykorzystywane do przewozu zwierząt muszą być regularnie czyszczone i dezynfekowane. Zgodnie z przepisami, pojazd powinien być czyszczony i dezynfekowany przed i po każdym jego użyciu przy użyciu środków legalnie dopuszczonych. Podmiot zajmujący się zarobkowym przewozem zwierząt ma obowiązek dokumentować w formie pisemnej przeprowadzenie dezynfekcji, uwzględniając datę i godzinę jej przeprowadzenia oraz nazwę użytego środka. Dokumentacja ta musi być przechowywana przez okres co najmniej trzech lat i okazywana podczas kontroli przeprowadzanych przez służby weterynaryjne lub Inspekcję Transportu Drogowego. Ściółka z oczyszczonego środka transportu powinna być ułożona na pryzmę w miejscu do tego wyznaczonym i z wierzchu zdezynfekowana według zaleceń lekarza weterynarii. Prawidłowe czyszczenie i dezynfekcja pojazdu nie tylko zapewnia higienę i zdrowie zwierząt, ale również chroni przed rozprzestrzenianiem się chorób zakaźnych pomiędzy gospodarstwami i punktami przeznaczenia.
Prawidłowa dokumentacja transportowa jest kluczowym elementem każdego przewozu zwierząt i stanowi podstawę do przeprowadzenia kontroli przez służby weterynaryjne oraz Inspekcję Transportu Drogowego. Brak któregokolwiek z wymaganych dokumentów skutkuje nałożeniem mandatu karnego lub wszczęciem postępowania administracyjnego, a w skrajnych przypadkach może prowadzić do zatrzymania pojazdu i rozładunku zwierząt.
Załadunek i rozładunek zwierząt to etapy transportu, podczas których zwierzęta są najbardziej narażone na stres, urazy oraz cierpienie. Właściwe postępowanie w tych momentach ma kluczowe znaczenie dla zapewnienia dobrostanu zwierząt oraz dla minimalizacji strat ekonomicznych związanych z pogorszeniem ich kondycji. Zgodnie z przepisami oraz z zaleceniami Przewodnika dobrych praktyk w transporcie zwierząt, załadunek powinien odbywać się w sposób spokojny, stopniowy i z poszanowaniem naturalnych zachowań zwierząt. Personel zajmujący się załadunkiem musi posiadać odpowiednie kwalifikacje oraz wiedzę na temat behawioralnych zachowań różnych gatunków zwierząt. Kluczową zasadą jest stosowanie metod pasywnych do kierowania zwierzęciem, takich jak panele, flagi lub tablice kierujące, a unikanie używania ostrych narzędzi, kijów elektrycznych czy innych przedmiotów powodujących ból lub strach.
Zwierzęta powinny być załadowywane w grupach, ponieważ są to zazwyczaj zwierzęta stadne, które naturalnie podążają za liderem grupy. Pojedyncze załadowywanie zwierząt może powodować stres i zwiększać ryzyko urazów. Pozwól zwierzętom podejść w ich normalnym tempie do rampy załadunkowej i nie pędź ich, ponieważ gwałtowne ruchy mogą prowadzić do paniki i zwiększonego ryzyka upadków. Rampy załadunkowe muszą mieć odpowiednią szerokość – minimum 100 centymetrów – aby umożliwić równoległe przemieszczanie się dwóch sztuk świń lub jednego dorosłego zwierzęcia z gatunku bydła. Łuki zakrętów muszą zapewnić swobodne przejście zwierząt bez konieczności gwałtownego skręcania. Rampy powinny być pokryte antypoślizgową powłoką oraz wyposażone w boczne bariery o wysokości co najmniej 80 centymetrów, które zapobiegają wypadnięciu zwierząt podczas wchodzenia lub wychodzenia z pojazdu.
Ważne jest, aby ograniczyć hałas podczas załadunku i rozładunku, ponieważ głośne dźwięki zwiększają stres u zwierząt i mogą prowadzić do agresywnych zachowań. Personel powinien zachowywać się spokojnie, mówić cichym i łagodnym głosem oraz unikać krzyków i gwałtownych ruchów. Oświetlenie w strefie załadunkowej powinno być odpowiednie – zwierzęta niechętnie wchodzą do ciemnych pomieszczeń, dlatego wnętrze pojazdu powinno być dobrze oświetlone. Jednocześnie należy unikać bezpośredniego oślepiającego światła skierowanego na zwierzęta, ponieważ może to powodować dyskomfort i opór przed wejściem. Wzajemna znajomość osobników w obrębie transportowanej grupy zwierząt, łagodne postępowanie podczas załadunku oraz rozładunku, krótszy czas podróży, zapewnienie wystarczającej ilości miejsca oraz ostrożna jazda przyczyniają się do zmniejszenia ryzyka urazów i stresu transportowego.
Podczas rozładunku obowiązują te same zasady co podczas załadunku. Zwierzęta powinny być rozładowywane w mniejszych grupach, stosownie do rozmiaru boksów na miejscu docelowym. Używaj maksymalnej szerokości korytarza do rozładunku, aby umożliwić swobodny ruch zwierząt. Jeśli zwierzę jest w złym stanie podczas rozładunku, doradź w rzeźni odizolowanie go i zapewnienie natychmiastowej pomocy weterynaryjnej. Po rozładowaniu należy sprawdzić kondycję i stan wszystkich zwierząt oraz upewnić się, że żadne z nich nie jest chore lub zranione. W przypadku stwierdzenia jakichkolwiek problemów zdrowotnych, należy niezwłocznie wezwać lekarza weterynarii celem zastosowania odpowiedniego leczenia zwierząt chorych lub zranionych, a kiedy to konieczne, dokonania uboju takich zwierząt, ich zabicia lub też uśpienia. Dokumentacja dotycząca stanu zwierząt po rozładunku powinna być sporządzona i dołączona do dziennika podróży.
Gęstość załadunku, czyli ilość przestrzeni przypadająca na jedno zwierzę, jest jednym z najważniejszych parametrów wpływających na dobrostan zwierząt podczas transportu. Przepisy unijne określają minimalne powierzchnie podłogi wymagane dla poszczególnych gatunków i kategorii zwierząt w zależności od ich masy ciała. Zgodnie z ogólnym równaniem allometrycznym zastosowanym przez Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności EFSA, zapotrzebowanie na przestrzeń wynosi 290 razy masa żywa w kilogramach do potęgi dwie trzecie, wyrażone w centymetrach kwadratowych. Dla przykładu, małe cielęta o średniej masie 55 kilogramów wymagają powierzchni od 0,30 do 0,40 metra kwadratowego, natomiast średnie cielęta o masie 110 kilogramów potrzebują od 0,40 do 0,70 metra kwadratowego. Gęstość załadunku musi być taka, aby wszystkie zwierzęta naraz mogły leżeć oraz aby były w stanie dostać się do poideł bez przeszkód.
Przy decydowaniu o gęstości załadunku powinno się również zwrócić uwagę na całkowity czas podróży, klimat oraz godziny przybycia na miejsce. W przypadku wysokich temperatur zewnętrznych zaleca się zmniejszenie gęstości załadunku, aby zapewnić lepszą cyrkulację powietrza wewnątrz pojazdu i zmniejszyć ryzyko przegrzania zwierząt. Z drugiej strony, zbyt duża przestrzeń przypadająca na zwierzę może prowadzić do zwiększonego ryzyka urazów, ponieważ zwierzęta mają więcej okazji do machania skrzydłami w przypadku drobiu lub do przesuwania się i wywracania podczas hamowania i skręcania w przypadku większych zwierząt. Badania naukowe wykazały korelację między zwiększoną przestrzenią podczas transportu a częstotliwością siniaków, dlatego ważne jest znalezienie odpowiedniego balansu pomiędzy komfortem zwierząt a bezpieczeństwem transportu. Przewoźnik powinien dostosować gęstość załadunku do konkretnych warunków transportu oraz do zaleceń zawartych w przepisach i wytycznych branżowych.
Przepisy dotyczące przerw na odpoczynek, pojenie i karmienie zwierząt podczas długodystansowego transportu są precyzyjnie określone w rozporządzeniu nr 1 z 2005 roku oraz w załącznikach do tego rozporządzenia. W przypadku transportu trwającego do 8 godzin, środek transportu powinien bez zbędnych przerw przewieźć zwierzęta z miejsca wyjazdu do miejsca przeznaczenia. Jednakże w przypadku transportu trwającego powyżej 8 godzin, który może być realizowany jedynie przez przewoźnika posiadającego zezwolenie Typu 2 oraz środkami transportu posiadającymi świadectwo zatwierdzenia środka transportu drogowego, zwierzęta mogą być przewożone w sposób uwzględniający przerwy na pojenie, karmienie i odpoczynek. Po zakończeniu jednego etapu podróży należy zapewnić minimum 24 godzinny odpoczynek, podczas którego zwierzęta muszą zostać rozładowane, nakarmione i napojone. Odpoczynek powinien zostać przeprowadzony na specjalnie przygotowanych parkingach lub w punktach kontrolnych zapewniających odpowiednie warunki, w tym dostęp do lekarza weterynarii.
Zgodnie z przepisami, transportowane zwierzęta muszą być karmione w maksymalnych odstępach 24 godzin oraz muszą dostawać wodę w maksymalnych odstępach 8 godzin. Odstępy te mogą być wydłużone lub skrócone w zależności od gatunku zwierząt, ich wieku oraz stanu zdrowia. Należy opracować pisemne instrukcje dotyczące karmienia i pojenia, które muszą być sformułowane w jasny sposób i dostępne dla kierowcy oraz konwojenta. Instrukcje te powinny określać rodzaj karmy i wody, ilość przypadającą na jedno zwierzę, sposób podawania oraz częstotliwość karmienia i pojenia. W przypadku długotrwałych przewozów pojazd musi być wyposażony w układy pojenia, które gwarantują dostęp do wody w każdym momencie podróży bez konieczności zatrzymywania pojazdu. Zbiorniki na wodę muszą być regularnie napełniane, a jakość wody powinna być kontrolowana, aby upewnić się, że jest świeża i czysta.
Punkty odpoczynku zwierząt, zwane również punktami kontroli, to miejsca, w których zwierzęta odpoczywają przez co najmniej 12 godzin po zakończeniu etapu transportu. Punkty te muszą spełniać określone standardy dotyczące wyposażenia, dostępu do wody i paszy, możliwości odpoczynku zwierząt oraz obecności personelu weterynaryjnego. Punkty gromadzenia zwierząt to miejsca, takie jak gospodarstwa, punkty skupu czy targowiska, w których zwierzęta pochodzące z różnych miejsc mogą być łączone razem w celu stworzenia partii. Podczas postoju w punktach odpoczynku zwierzęta powinny być wyładowane, umieszczone w odpowiednio zagęszczonych boksach z zachowaniem optymalnych warunków cieplnych oraz z dostępem do wody i paszy odpowiednio do przewidywanego okresu głodówki. Właściciel lub zarządca punktu odpoczynku ma obowiązek zapewnienia odpowiednich warunków bytowych dla zwierząt oraz monitorowania ich stanu zdrowia.
Podczas planowania trasy przewoźnik musi uwzględnić lokalizację punktów odpoczynku oraz czas niezbędny na pojenie, karmienie i odpoczynek zwierząt. Plan trasy musi być zawarty w sekcji I dziennika podróży i zatwierdzony przez Powiatowego Lekarza Weterynarii przed rozpoczęciem transportu. Przewidywany łączny czas trwania podróży jest ustalany pragmatycznie, z uwzględnieniem czasu potrzebnego na załadunek i rozładunek. Jeżeli po zakończeniu maksymalnego okresu jazdy lub po wystąpieniu nieprzewidzianych okoliczności przewoźnik nie jest w stanie dotrzeć do zaplanowanego punktu odpoczynku, musi znaleźć alternatywne miejsce, w którym zwierzęta zostaną rozładowane, napojone oraz ewentualnie nakarmione.
Warunki dobrostanu zwierząt muszą być regularnie kontrolowane i utrzymywane na odpowiednim poziomie podczas całego transportu. Kierowca oraz konwojent powinni sprawdzać stan zwierząt co najmniej raz na godzinę, zwracając uwagę na oznaki stresu, chorób, urazów lub dyskomfortu. W przypadku stwierdzenia jakichkolwiek problemów, należy niezwłocznie podjąć odpowiednie działania, takie jak zatrzymanie pojazdu w bezpiecznym miejscu, poprawienie wentylacji, zapewnienie wody lub kontakt z lekarzem weterynarii. Pojazdy wyposażone w systemy monitoringu temperatury oraz GPS pozwalają na bieżąco śledzić warunki wewnątrz przedziałów dla zwierząt oraz lokalizację pojazdu. Dane z tych systemów mogą być wykorzystane podczas kontroli przez służby weterynaryjne jako dowód przestrzegania przepisów dotyczących dobrostanu zwierząt. Przewoźnik powinien prowadzić szczegółową dokumentację dotyczącą warunków transportu, w tym zapisów z systemu monitoringu temperatury, czasów postojów oraz wszelkich zdarzeń wpływających na dobrostan zwierząt.
Stres transportowy stanowi poważny problem wpływający na zdrowie i dobrostan zwierząt gospodarskich oraz na jakość produktów pochodzenia zwierzęcego. Transport do rzeźni, sprzedaż jałówek czy przewóz cieląt to sytuacje rodzące potencjalne źródło ogromnego stresu dla zwierząt, który nie jest jedynie kwestią dobrostanu, ale również może oznaczać straty finansowe spowodowane pogorszeniem jakości mięsa, zwiększoną zachorowalnością, a nawet padnięciami. Stres transportowy to reakcja organizmu zwierzęcia na warunki związane z procesem załadunku, przewozu oraz wyładunku. Nie jest tylko jednym czynnikiem, ale w praktyce oznacza zazwyczaj cały szereg bodźców, w tym stres fizjologiczny, podczas którego organizm wydziela hormony wpływające na metabolizm, układ krążenia i odporność. W efekcie może dochodzić do osłabienia, wzrostu podatności na infekcje oraz spowolnienia układu pokarmowego.
Do najczęściej występujących przyczyn stresu transportowego należą:
Temperatura wewnątrz pojazdu ma kluczowe znaczenie dla dobrostanu zwierząt – zbyt wysoka może prowadzić do przegrzania i hipertermii, zaś zbyt niska do ryzyka hipotermii. Znaczenie ma również wilgotność, ponieważ powyżej 80 procent utrudnia oddawanie ciepła, a poniżej 40 procent wysusza drogi oddechowe. Hałas, wibracje i ruchy pojazdu wpływają na układ nerwowy, mogą powodować zmęczenie oraz dyskomfort, a także stres. Niekorzystne warunki transportu, takie jak ograniczona przestrzeń, słaba wentylacja oraz długotrwały przewóz, również stanowią silny czynnik stresogenny dla zwierząt. Do stresorów środowiskowych zalicza się ponadto wszelkie gwałtowne zmiany otoczenia, takie jak przenoszenie do nowego pomieszczenia, rozdzielenie od grupy czy przebudowa obiektu inwentarskiego.
Stres transportowy, jak każdy inny stres, powoduje podwyższenie poziomu kortyzolu. Ten z kolei może prowadzić do upośledzenia działania układu odpornościowego, dalej narażając zwierzęta na infekcje. To z kolei wpłynie nie tylko na kondycję samych zwierząt, ale również na jakość mięsa czy produkcji mleka, a to oznacza już niższe stawki w skupie i straty ekonomiczne dla hodowcy. Pojawianie się wad w mięsie, takich jak tusza typu DFD, czyli ciemne, twarde i suche mięso, zwiększone stężenie kortyzolu w osoczu, czyli wskaźnik stresu, oraz CPK, czyli kinazy kreatynowej, która jest enzymatycznym wskaźnikiem uszkodzenia mięśni, są wynikiem zmian chorobowych skóry spowodowanych agresją zwierząt podczas transportu. Na wskaźnik śmiertelności świń podczas przewozu ogromny wpływ ma zagęszczenie, konstrukcja samochodu oraz sposób obchodzenia się ze zwierzętami podczas ich załadunku i rozładunku. Z obserwacji wynika, że transport świń na przestrzeni większej niż 0,40 metra kwadratowego na 100 kilogramów masy ciała zwiększa ich śmiertelność z 0,04 procenta do 0,77 procenta.
Jedną z głównych przyczyn śmiertelności podczas transportu jest tak zwana hipertermia złośliwa, zwana również Syndromem Stresu u Trzody Chlewnej. Hipertermia złośliwa spowodowana jest nie tylko kombinacją czynników środowiskowych, ale również wpływ na nią ma genotyp zwierzęcia. Stres podczas transportu zwiększa podatność zwierząt na infekcje, ponieważ uwolnienie glikokortykoidów lub katecholamin w odpowiedzi na sytuację stresową zmniejsza skuteczność odpowiedzi immunologicznej, a tym samym podnosi prawdopodobieństwo zakażenia. Ponadto stres zwiększa emisję patogenów u zwierząt, które są ich subklinicznymi nosicielami, aktywując rozwój patogenów jelitowych, jak również rozprzestrzenianie się bakterii opornych na leki przeciwdrobnoustrojowe. Prawidłowa konstrukcja samochodu, jak i odpowiednie obchodzenie się ze zwierzętami mają istotny wpływ na ich dobrostan podczas uboju. Stres podczas transportu zwiększa możliwość występowania chorób, takich jak salmonelloza.
Minimalizacja stresu transportowego wymaga kompleksowego podejścia obejmującego prawidłowe przygotowanie zwierząt do transportu, stosowanie odpowiednich technik załadunku i rozładunku, zapewnienie właściwych warunków wewnątrz pojazdu oraz skrócenie czasu transportu do minimum. Całkowite wyeliminowanie transportu zwierząt gospodarskich jest niemożliwe, ale można zminimalizować stres transportowy poprzez odpowiednie planowanie i wyposażenie.
Transport zwierząt powinien odbywać się możliwie szybko, przy czym nie mamy tutaj na myśli prędkości, ale najlepiej, aby odległość między załadunkiem i rozładunkiem była jak najkrótsza. Zlecający transport powinien zadbać, aby zwierzęta zostały zbadane przed wyjazdem. Lekarz weterynarii powinien wystawić im świadectwo zdrowia i po zapoznaniu się z planem podróży zaakceptować go lub zgłosić zmiany. Zmniejszenie ryzyka urazów i stresu transportowego można uzyska poprzez:
Całkowite wyeliminowanie transportu zwierząt gospodarskich jest niemożliwe, ale lepsza organizacja transportu może zminimalizować stres transportowy poprzez odpowiednie planowanie i wyposażenie. Przewoźnik powinien inwestować w szkolenia dla swoich pracowników, aby zapewnić im wiedzę na temat zasad dobrostanu zwierząt oraz praktycznych technik minimalizacji stresu transportowego.
Podczas długodystansowego transportu zwierząt mogą wystąpić różnego rodzaju sytuacje awaryjne, takie jak:
Przewoźnik musi być przygotowany na takie sytuacje i posiadać opracowaną procedurę postępowania na wypadek wystąpienia nieprzewidzianych okoliczności. Procedura ta powinna być udokumentowana, dostępna dla kierowcy i konwojenta oraz regularnie aktualizowana. W przypadku awarii środka transportu drogowego przewożącego zwierzęta, kierowca lub konwojent powinien natychmiast skontaktować się z właścicielem firmy transportowej lub wyznaczoną osobą odpowiedzialną za transport, aby podstawiono nowy środek transportu, sprawny i dopuszczony do transportu zwierząt stosowną decyzją powiatowego lekarza weterynarii. W sytuacji awaryjnej zastępczy środek transportu powinien zostać podstawiony jak najszybciej, najlepiej w ciągu maksymalnie dwóch godzin od momentu awarii.
Należy również powiadomić właściwego terytorialnie powiatowego lekarza weterynarii, ponieważ przeładunek na inny środek transportu może nastąpić za jego zgodą i w jego obecności. Po podstawieniu nowego środka transportu należy znaleźć, jeśli to możliwe, odosobnione miejsce do przeładunku zwierząt, na przykład parking lub polną drogę. W celu dokonania przeładunku samochody należy ustawić tyłami naczep do siebie w takiej odległości, aby tylna klapa jednego z nich zachodziła na podłogę drugiego samochodu. Przeładunek powinien odbywać się w sposób spokojny i stopniowy, z zachowaniem zasad dobrego traktowania zwierząt. W przypadku, gdy nowy środek transportu nie może być podstawiony w ciągu dwóch godzin, należy znaleźć jak najbliżej miejsca awarii takie warunki lub obiekt, gdzie zwierzęta zostałyby rozładowane, napojone oraz ewentualnie nakarmione. Miejsce takie powinno zapewniać schronienie przed warunkami atmosferycznymi oraz dostęp do wody i paszy.
Natomiast w przypadku zdarzenia, jakim jest wypadek samochodowy, należy natychmiast powiadomić policję, właściwego terytorialnie powiatowego lekarza weterynarii oraz właściciela transportu zwierząt i stosować się do ich poleceń. Wypadek drogowy z udziałem pojazdu przewożącego zwierzęta może prowadzić do poważnych urazów lub śmierci zwierząt, dlatego niezbędne jest szybkie i profesjonalne działanie służb ratunkowych oraz weterynaryjnych. Po likwidacji zdarzenia o dalszym losie takiego transportu zwierząt decyduje powiatowy lekarz weterynarii w porozumieniu z właścicielem zwierząt lub przewoźnikiem. W niektórych przypadkach konieczne może być dokonanie uboju humanitarnego zwierząt ciężko rannych lub cierpiących, co musi zostać przeprowadzone zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi ochrony zwierząt w czasie uboju. Właściciel zwierząt oraz przewoźnik mogą ponieść straty finansowe związane z wypadkiem, dlatego ważne jest posiadanie odpowiedniego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej oraz ubezpieczenia cargo pokrywającego wartość przewożonych zwierząt.
Jeśli doszło do zranienia zwierzęcia w czasie transportu, zostaje ono oddzielone od innych i otrzymuje właściwą pierwszą pomoc, jak najszybciej jest to możliwe. W razie zaistnienia konieczności należy skontaktować się z wyznaczonym lekarzem weterynarii w celu zorganizowania udzielenia zwierzęciu pomocy weterynaryjnej. Zwierzęta zranione lub wykazujące słabość fizjologiczną lub patologię są uznane za niezdolne do transportu, w szczególności jeśli:
W przypadku, gdy zwierzęta podczas podróży zachorują lub się zranią, należy je oddzielić i udzielić w czasie jak najszybszym odpowiednią pierwszą pomoc. Dokumentacja dotycząca stanu zwierząt oraz podjętych działań powinna być sporządzona i dołączona do dziennika podróży.
Transport zwierząt w ekstremalnych warunkach pogodowych, takich jak upały powyżej 30 stopni Celsjusza lub mrozy poniżej minus 5 stopni Celsjusza, stanowi szczególne wyzwanie dla przewoźników. W sytuacjach ekstremalnych temperatur powietrza należy zrezygnować czasowo z załadunku zwierząt na środek transportu do czasu poprawy warunków lub podjąć dodatkowe środki ostrożności. Główny Lekarz Weterynarii wydaje komunikaty dotyczące dobrostanu zwierząt w transporcie w okresach ekstremalnych warunków pogodowych, w których zaleca się stosowanie środków łagodzących, takich jak załadunek zwierząt w godzinach nocnych lub wczesnych rannych, kiedy temperatura jest niższa, zwiększenie częstotliwości przerw na pojenie i odpoczynek, zmniejszenie gęstości załadunku w celu poprawienia wentylacji oraz stosowanie systemów chłodzenia lub ogrzewania wewnątrz pojazdu. Przewoźnik powinien monitorować prognozy pogody oraz dostosowywać plan transportu do aktualnych warunków atmosferycznych, aby zapewnić dobrostan zwierząt i uniknąć strat ekonomicznych związanych z przegrzaniem lub untłowieniem zwierząt.
Transport zwierząt podlega ścisłej kontroli ze strony organów państwowych, w tym Inspekcji Weterynaryjnej oraz Inspekcji Transportu Drogowego. Kontrole mogą być przeprowadzane na drogach, w miejscach załadunku i rozładunku, w punktach odpoczynku oraz w rzeźniach. Inspektorzy Inspekcji Transportu Drogowego wspólnie z przedstawicielami Inspekcji Weterynaryjnej przeprowadzają kontrole przewozu żywych zwierząt, podczas których weryfikują:
Stwierdzone naruszenia to w większości:
Za naruszenie przepisów dotyczących transportu zwierząt przewidziane są różnorodne sankcje, w tym mandaty karne, postępowania administracyjne oraz kary pieniężne.
Kontrole weterynaryjne obejmują triadę kontrolną, na którą składają się:
Inspekcja Weterynaryjna ma uprawnienia do zatrzymania pojazdu, nakazania rozładunku zwierząt, przeprowadzenia dodatkowych badań weterynaryjnych oraz nałożenia kar administracyjnych w przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów. Przewoźnik powinien współpracować z organami kontrolnymi, zapewnić dostęp do dokumentacji oraz pojazdu, a także stosować się do zaleceń i nakazów wydanych przez inspektorów.
Przyczyna nakładania kar może wynikać z:
Dobra współpraca z Inspekcją Weterynaryjną oraz Inspekcją Transportu Drogowego może przyczynić się do poprawy standardów dobrostanu zwierząt oraz do uniknięcia kosztownych kar i konsekwencji prawnych.
Po przeczytaniu tego artykułu powinieneś podjąć następujące kroki:
Pamiętaj, że zapewnienie dobrostanu zwierząt podczas długodystansowego transportu to nie tylko obowiązek prawny, ale również klucz do utrzymania jakości przewożonych zwierząt, uniknięcia strat ekonomicznych oraz budowania dobrej reputacji Twojej firmy transportowej na rynku. Inwestycja w szkolenia, nowoczesne pojazdy oraz systemy monitoringu zwróci się w postaci mniejszej liczby kontroli, niższych kar oraz wyższej jakości usług świadczonych klientom.
#DobrostanZwierząt #TransportZwierząt #TransportDługodystansowy #PrzewoźnikZwierząt #RozporządzenieWE1z2005 #InspakcjaWeterynaryjna #LicencjaKierowcy #FirmaTransportowa #BranżaTSL #PrzepisyUnijne
 |
 |
 |