Opracował: dr inż. Bogusław Madej
Rynek transportu osób przeszedł dynamiczną transformację. Pojawienie się platform cyfrowych typu UBER czy Bolt zrewolucjonizowało sposób, w jaki pasażerowie korzystają z usług przewozowych. Dla właściciela firmy transportowej niezrozumienie różnicy między pośrednictwem przy przewozie osób a działalnością przewoźnika może kosztować nawet milion złotych kary. Wystarczy jeden błąd w dokumentacji, jedno niewłaściwie przekazane zlecenie lub brak odpowiedniej licencji, aby organ kontrolny nałożył sankcję finansową, która może pozbawić firmę płynności finansowej na wiele miesięcy.
Wielu przedsiębiorców błędnie przyjmuje, że skoro pośrednictwo przy przewozie osób i działalność przewoźnika dotyczą tego samego rynku – przewozu pasażerów – to wymagania prawne są podobne. Nic bardziej mylnego. Przepisy ustawy o transporcie drogowym oraz rozporządzenia unijnego nr 1071/2009 jasno rozgraniczają te dwie działalności, określając dla każdej z nich odmienne warunki licencyjne, obowiązki operacyjne i poziomy odpowiedzialności prawnej. Konsekwencje prawne nieprawidłowego zakwalifikowania prowadzonej działalności mogą być dotkliwe – od kar administracyjnych, przez zawieszenie działalności, aż po całkowite cofnięcie licencji.
W tym artykule szczegółowo wyjaśniono, na czym polega pośrednictwo przy przewozie osób oraz jakie są fundamentalne różnice w stosunku do działalności przewoźnika. Przedstawiono wymagania licencyjne dla obu rodzajów działalności, zakres obowiązków prawnych oraz poziom odpowiedzialności wobec pasażerów. Omówiono także praktyczne aspekty kontroli Inspekcji Transportu Drogowego oraz taryfikator kar obowiązujący od 2024 roku. Po przeczytaniu tego przewodnika będziesz wiedział dokładnie, jakie wymagania musisz spełnić, jakie dokumenty przygotować i jakich błędów unikać, aby prowadzić działalność zgodnie z prawem.
Zrozumienie różnicy między pośrednictwem przy przewozie osób a działalnością przewoźnika wymaga przede wszystkim analizy definicji ustawowych. Ustawa z dnia 6 września 2001 roku o transporcie drogowym w art. 4 pkt 24 precyzyjnie określa, czym jest pośrednictwo przy przewozie osób. Zgodnie z tym przepisem pośrednictwo to działalność gospodarcza polegająca na:
Kluczowym elementem tej definicji jest wykorzystanie środków komunikacji elektronicznej. Pośrednictwo przy przewozie osób realizowane jest za pośrednictwem dostarczonych lub udostępnionych do tych celów środków komunikacji elektronicznej, domen internetowych, aplikacji mobilnych, programów komputerowych, systemów teleinformatycznych lub innych środków przekazu informacji. To właśnie ten element sprawia, że platformy takie jak UBER czy Bolt są klasyfikowane jako pośrednicy przy przewozie osób.
Pośrednik nie wykonuje faktycznego przewozu – jego rolą jest łączenie pasażerów z kierowcami, organizacja zleceń oraz obsługa płatności.
Z kolei przewoźnik drogowy to zgodnie z art. 4 pkt 22 ustawy o transporcie drogowym przedsiębiorca uprawniony do wykonywania działalności gospodarczej w zakresie transportu drogowego. Przewoźnik faktycznie przemieszcza pasażerów z punktu A do punktu B, wykorzystując do tego własne lub dzierżawione pojazdy. Przewoźnik zawiera bezpośrednią umowę przewozu z pasażerem, ponosi odpowiedzialność za bezpieczeństwo podróży i musi spełniać szereg wymagań technicznych dotyczących pojazdów oraz infrastruktury.
Różnica między pośrednikiem a przewoźnikiem jest zatem fundamentalna – pośrednik organizuje i koordynuje przewozy, podczas gdy przewoźnik je faktycznie wykonuje.
Klasyfikacja działalności jako pośrednictwa lub przewozu ma ogromne znaczenie prawne. Zgodnie z art. 5b ust. 2 ustawy o transporcie drogowym podjęcie i wykonywanie transportu drogowego w zakresie pośrednictwa przy przewozie osób wymaga uzyskania odpowiedniej licencji. Równocześnie art. 5b ust. 1 wymaga licencji dla przewoźników wykonujących przewóz osób samochodem osobowym, pojazdem do przewozu 7-9 osób łącznie z kierowcą oraz taksówką. Obie działalności są więc licencjonowane, jednak warunki uzyskania licencji oraz wymagania operacyjne różnią się diametralnie.
Dla właściciela firmy transportowej kluczowe jest prawidłowe określenie, jaką działalność faktycznie wykonuje. Jeśli przedsiębiorca tworzy aplikację mobilną łączącą pasażerów z kierowcami, pobiera prowizję od przewozów i nie wykonuje bezpośrednio żadnego przejazdu – prowadzi pośrednictwo przy przewozie osób. Jeśli natomiast przedsiębiorca posiada flotę pojazdów, zatrudnia kierowców i bezpośrednio realizuje zlecenia przewozowe – działa jako przewoźnik. Błędne zakwalifikowanie działalności prowadzi do naruszenia wymagań licencyjnych i naraża przedsiębiorcę na wysokie kary finansowe.
Przepisy dotyczące pośrednictwa przy przewozie osób oraz przewoźników dotyczą wszystkich przedsiębiorców wykonujących odpłatny przewóz osób na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wyjątkiem są przewozy nieodpłatne oraz przewozy na potrzeby własne przedsiębiorcy, które nie wymagają licencji.
Przewóz na potrzeby własne oznacza bezpłatny transport pracowników lub członków rodziny, wykonywany pomocniczo w stosunku do podstawowej działalności gospodarczej przedsiębiorcy. Przykładem może być firma produkcyjna dowożąca pracowników do zakładu pracy własnymi busami – taki przewóz nie wymaga licencji przewoźnika, o ile spełnia warunki określone w art. 4 pkt 4 ustawy o transporcie drogowym.
Natomiast każdy odpłatny przewóz osób, niezależnie od tego, czy wykonywany jest samochodem osobowym, busem czy taksówką, wymaga odpowiednich uprawnień. Przedsiębiorca planujący wejście na rynek przewozów pasażerskich musi od samego początku zdecydować, czy będzie pośrednikiem organizującym przewozy, czy przewoźnikiem faktycznie je wykonującym. Ta decyzja determinuje całą ścieżkę formalno-prawną, wymagania kapitałowe oraz poziom ryzyka operacyjnego.
Uzyskanie odpowiedniej licencji to pierwszy krok do legalnego prowadzenia działalności w transporcie osób. Zarówno pośrednicy, jak i przewoźnicy muszą posiadać licencje, jednak różnią się one znacząco pod względem wymagań oraz procedury wydawania.
Licencja na pośrednictwo przy przewozie osób wydawana jest przez starostę właściwego dla siedziby albo miejsca zamieszkania przedsiębiorcy na okres 2 - 50 lat i kosztuje 400 - 500 zł. Jako firma musi być zarejestrowana w CEIDG lub KRS. Zgodnie z art. 5c ust. 2 ustawy o transporcie drogowym przedsiębiorca ubiegający się o licencję na pośrednictwo musi spełniać wymóg dobrej reputacji oraz posiadać odpowiednią zdolność finansową w wysokości 5 000 euro.
Dobra reputacja oznacza niekaralność prawomocnym wyrokiem sądu za przestępstwa umyślne z dziedzin określonych w art. 6 ust. 1 lit. a rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1071/2009. Chodzi przede wszystkim o przestępstwa z zakresu prawa handlowego, prawa upadłościowego, płacy i warunków zatrudnienia w zawodzie, prawa o ruchu drogowym, odpowiedzialności zawodowej oraz handlu ludźmi lub narkotykami. Przedsiębiorca musi również wykazać, że nie został skazany za najpoważniejsze naruszenia przepisów w dziedzinie transportu drogowego, takie jak posługiwanie się cudzą kartą kierowcy, wykonywanie przewozu pojazdem bez aktualnego badania technicznego czy znaczne przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu.
Przedsiębiorca ubiegający się o licencję na pośrednictwo przy przewozie osób musi przygotować kompleksowy pakiet dokumentów. Do wniosku należy dołączyć:
Przewoźnik osób musi spełnić bardziej rozbudowane wymagania niż pośrednik. Licencja krajowa na przewóz osób wydawana jest dla samochodów osobowych (1-7 osób łącznie z kierowcą) i minibusami (8-9 osób łącznie z kierowcą). W każdym przypadku przedsiębiorca musi posiadać certyfikat kompetencji zawodowych, spełniać wymaganie dobrej reputacji oraz wykazać odpowiednią zdolność finansową. Dla przewoźników zdolność finansowa wynosi 9000 euro na pierwszy pojazd oraz 5000 euro na każdy kolejny pojazd. To znacznie wyższe wymagania kapitałowe niż w przypadku pośrednictwa.
Dodatkowo przewoźnik musi posiadać tytuł prawny do dysponowania pojazdem przeznaczonym do przewozu pasażerów. Pojazd musi spełniać wszelkie wymagania techniczne określone w ustawie Prawo o ruchu drogowym, posiadać aktualne badanie techniczne oraz ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. Przewoźnik musi również dysponować bazą eksploatacyjną, czyli miejscem wyposażonym w odpowiedni sprzęt techniczny i urządzenia techniczne umożliwiające prowadzenie działalności transportowej w sposób zorganizowany i ciągły. Baza eksploatacyjna musi obejmować co najmniej jedno miejsce postojowe dla pojazdów wykorzystywanych w transporcie drogowym, miejsce załadunku lub rozładunku pasażerów albo miejsce konserwacji lub naprawy pojazdów.
Koszty uzyskania licencji zależą od rodzaju działalności oraz okresu, na jaki licencja jest wydawana. Licencja na pośrednictwo przy przewozie osób kosztuje od 800 złotych za okres 2-15 lat do 1000 złotych za okres 30-50 lat. Licencja na przewóz osób samochodem osobowym lub pojazdem do przewozu 7-9 osób kosztuje od 320 złotych za okres 2-15 lat do 450 złotych za okres 30-50 lat.
Czas oczekiwania na wydanie licencji zależy od organu oraz kompleksowości złożonych dokumentów. W przypadku kompletnego wniosku licencja powinna być wydana w terminie do 30 dni. Jeżeli organ stwierdzi braki formalne, wyznacza termin na ich uzupełnienie, co wydłuża procedurę. Dlatego kluczowe jest staranne przygotowanie wniosku oraz zebranie wszystkich wymaganych dokumentów przed złożeniem. Warto również skonsultować się z doradcą specjalizującym się w transporcie drogowym, aby uniknąć błędów formalnych mogących opóźnić wydanie licencji.
Zabezpieczenie finansowe stanowi jeden z najważniejszych warunków uzyskania licencji transportowej. Jego celem jest zapewnienie, że przedsiębiorca dysponuje środkami finansowymi wystarczającymi do pokrycia zobowiązań wynikających z prowadzonej działalności oraz do utrzymania ciągłości operacyjnej w sytuacjach kryzysowych. Wymagania dotyczące zabezpieczenia finansowego różnią się znacząco między pośrednikami a przewoźnikami, odzwierciedlając odmienne poziomy ryzyka operacyjnego związanego z każdą z tych działalności.
Dla pośrednika przy przewozie osób wymagane zabezpieczenie finansowe wynosi 5 000 euro. Jest to kwota stała, niezależna od liczby przekazywanych zleceń czy liczby współpracujących przewoźników. Pośrednik nie musi utrzymywać floty pojazdów ani ponosić kosztów ich eksploatacji, co znacząco obniża jego ryzyko operacyjne. Zabezpieczenie w wysokości 5 000 euro ma pokryć ewentualne zobowiązania wynikające z nieprawidłowego funkcjonowania platformy, błędów w rozliczeniach czy sporów z przewoźnikami lub pasażerami. W praktyce większość pośredników wybiera ubezpieczenie jako formę zabezpieczenia finansowego, ponieważ składka roczna jest znacznie niższa niż zamrożenie środków finansowych na koncie firmowym.
Przewoźnik osób musi wykazać zdolność finansową do licencji w wysokości:
Oznacza to, że przedsiębiorca planujący rozpocząć działalność z flotą 5 pojazdów musi wykazać zdolność finansową na poziomie:
To znacznie wyższe wymagania niż w przypadku pośrednictwa, co odzwierciedla większe ryzyko operacyjne związane z utrzymaniem floty, zatrudnieniem kierowców oraz odpowiedzialnością za bezpieczeństwo pasażerów.
Przewoźnik może wykazać zdolność finansową na kilka sposobów. Najpopularniejszą metodą jest polisa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej przewoźnika do licencji, potocznie zwana polisą OC do licencji. Składka roczna za taką polisę dla jednego pojazdu wynosi zazwyczaj od 800 do 1500 złotych, co stanowi znacznie korzystniejszą opcję niż zamrażanie własnych pieniędzy na koncie firmowym. Alternatywnie przedsiębiorca może przedstawić roczne sprawozdanie finansowe wykazujące posiadanie wymaganych środków, gwarancję bankową lub wykazać własność nieruchomości o odpowiedniej wartości. W praktyce większość firm transportowych wybiera polisę ubezpieczeniową jako najbardziej elastyczną i najtańszą formę zabezpieczenia.
Utrata zdolności finansowej w trakcie prowadzenia działalności ma poważne konsekwencje prawne. Zgodnie z art. 13 rozporządzenia nr 1071/2009 jeżeli właściwy organ stwierdzi, że przedsiębiorca nie spełnia już wymagania dotyczącego zdolności finansowej, zawiesza lub cofa zezwolenie na wykonywanie zawodu przewoźnika drogowego co skutkuje obowiązkiem natychmiastowego zaprzestania działalności oraz zwrot wypisu lub wypisów z licencji. Wznowienie działalności wymaga ponownego wykazania zdolności finansowej oraz przywrócenia licencji przez organ, co może trwać nawet kilka miesięcy.
Dla przewoźników szczególnie istotne jest monitorowanie ważności polisy ubezpieczeniowej. Wiele firm zapomina o odnowieniu polisy OC do licencji po upływie roku, co prowadzi do automatycznej utraty zdolności finansowej
Obowiązki prawne pośrednika i przewoźnika różnią się fundamentalnie ze względu na odmienną rolę, jaką pełnią w procesie przewozu osób. Zrozumienie tych różnic jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania firmy oraz uniknięcia sankcji administracyjnych podczas kontroli Inspekcji Transportu Drogowego.
Pośrednik odpowiada za organizację i koordynację zleceń, podczas gdy przewoźnik ponosi odpowiedzialność za faktyczne wykonanie przewozu oraz bezpieczeństwo pasażerów.
Przedsiębiorca prowadzący pośrednictwo przy przewozie osób ma szereg ściśle określonych obowiązków wynikających z art. 27b ustawy o transporcie drogowym. Do jego obowiązków należą:
• firmę przedsiębiorcy, któremu zlecono przewóz osób,
• adres i oznaczenie siedziby albo miejsca wykonywania działalności tego przedsiębiorcy,
• numer identyfikacji podatkowej NIP,
• numer licencji,
• nazwę organu, który udzielił tej licencji,
• numer rejestracyjny pojazdu, którym zrealizowano zlecony przewóz osób oraz
• datę i godzinę przekazania zlecenia przewozu osób.
Rejestr musi być przechowywany przez okres pięciu lat od dnia dokonania wpisu i udostępniany na żądanie organów Inspekcji Transportu Drogowego lub Krajowej Administracji Skarbowej w terminie 21 dni od otrzymania wniosku.
Oprócz rejestru zleceń pośrednik musi prowadzić ewidencję przedsiębiorców, którym zleca się przewóz osób. Ewidencja ta zawiera:
Informacje o kierowcach obejmują:
• imię i nazwisko,
• numer prawa jazdy,
• numer PESEL lub numer i serię dokumentu stwierdzającego tożsamość w przypadku osób nieposiadających numeru PESEL oraz
• numer rejestracyjny pojazdu, którym kierowca wykonuje przewóz osób.
Od 2024 roku pośrednicy mają także obowiązek weryfikacji tożsamości kierowców, ich prawa jazdy oraz niekaralności. Szczegółowe wymagania w tym zakresie zostały wprowadzone nowelizacją ustawy, która nałożyła na pośredników odpowiedzialność za dopuszczanie do przewozów tylko tych kierowców, którzy spełniają warunki określone przepisami prawa. Weryfikacja kierowców ma na celu zwiększenie bezpieczeństwa pasażerów oraz eliminację z rynku osób nieuprawnionych lub skazanych za przestępstwa dyskwalifikujące z wykonywania zawodu kierowcy.
Przewoźnik osób ponosi znacznie szerszą gamę obowiązków niż pośrednik, ponieważ odpowiada za faktyczne wykonanie przewozu oraz bezpieczeństwo pasażerów. Podstawowym obowiązkiem przewoźnika wynikającym z art. 776 Kodeksu cywilnego jest zapewnienie podróżnym odpowiadających rodzajowi transportu warunków bezpieczeństwa i higieny oraz takich wygód, jakie ze względu na rodzaj transportu uważa się za niezbędne. Przewoźnik zobowiązuje się do przewiezienia pasażera i jego bagażu w wyznaczone miejsce, dołożenia wszelkich starań, aby przewieźć pasażera w czasie wyznaczonym oraz zapewnienia odpowiednich warunków podróży.
Przewoźnik odpowiada za szkody poniesione przez pasażerów wskutek opóźnionego przyjazdu lub niewykonania przewozu, jeżeli szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. Przewoźnik ma również obowiązek posiadania ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej oraz ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków obejmującego pasażerów.
Przewoźnik ma obowiązek udzielania pasażerom odpowiednich informacji podczas całej podróży. Obowiązek ten obejmuje przekazywanie informacji przed podróżą, takich jak warunki przewozu, dostępność usług oraz ewentualne opóźnienia. W trakcie podróży przewoźnik powinien informować pasażerów o wszelkich zmianach w wykonaniu usługi transportowej oraz zapewniać dostęp do informacji o prawach pasażerów.
Pasażerowie mają prawo składania skarg do przewoźnika w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przewozu. Przewoźnik ma obowiązek rozpatrzenia skargi oraz powiadomienia pasażera o sposobie jej rozpatrzenia w rozsądnym terminie. Niedopełnienie obowiązków informacyjnych może skutkować nałożeniem kary pieniężnej przez organ egzekwujący przepisy.
Odpowiedzialność prawna pośrednika i przewoźnika różni się zasadniczo ze względu na odmienną rolę, jaką pełnią w procesie przewozu osób. Zrozumienie tych różnic ma kluczowe znaczenie zarówno dla przedsiębiorców planujących rozpocząć działalność, jak i dla pasażerów dochodzących roszczeń związanych z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem umowy przewozu.
Pośrednik przy przewozie osób nie odpowiada bezpośrednio za jakość świadczenia przewozu, ponieważ nie wykonuje go faktycznie. Odpowiedzialność pośrednika ogranicza się do sfery organizacyjnej – weryfikacji uprawnień przewoźników, prawidłowego prowadzenia rejestrów oraz rzetelnego rozliczania transakcji. Jeżeli pasażer poniesie szkodę podczas przewozu, na przykład wskutek wypadku drogowego, opóźnienia lub nieprawidłowego zachowania kierowcy, odpowiedzialność za tę szkodę ponosi przewoźnik faktycznie wykonujący przewóz, a nie pośrednik, który zlecił mu to zadanie.
Pośrednik może jednak ponieść odpowiedzialność za szkody wynikające z błędów w organizacji przewozu. Jeżeli pośrednik przekaże zlecenie przewoźnikowi nieposiadającemu odpowiedniej licencji lub wypisu z licencji, a w wyniku tego pasażer poniesie szkodę, pośrednik może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za niewłaściwy wybór podwykonawcy. Zasada ta znana jest z prawa przewozowego dotyczącego transportu towarów, gdzie spedytor odpowiada za winę w wyborze przewoźnika. Analogicznie pośrednik przy przewozie osób ponosi odpowiedzialność, jeżeli nie dochował należytej staranności w weryfikacji uprawnień przedsiębiorcy, któremu zlecił przewóz.
Przewoźnik osób ponosi pełną odpowiedzialność za wykonanie umowy przewozu oraz za szkody poniesione przez pasażerów w czasie przewozu. Zgodnie z art. 777 Kodeksu cywilnego przewoźnik odpowiada za szkodę wynikłą wskutek śmierci lub uszkodzenia ciała podróżnego, jeżeli śmierć lub uszkodzenie ciała nastąpiło podczas przewozu wskutek zdarzenia związanego z przewozem. Odpowiedzialność ta ograniczona jest do sytuacji, w których szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. Przewoźnik odpowiada również za szkody w bagażu podróżnego według zasad określonych w przepisach o przewozie rzeczy.
Przewoźnik może powierzyć wykonywanie przewozu innym przewoźnikom na całej przestrzeni przewozu lub jej części, jednakże ponosi odpowiedzialność za czynności dalszych przewoźników jak za swoje własne czynności. Wynika to z art. 5 ustawy Prawo przewozowe oraz art. 789 Kodeksu cywilnego. Oznacza to, że nawet jeżeli przewoźnik zleca wykonanie przewozu podwykonawcy, to wobec pasażera odpowiada za wszelkie nieprawidłowości tak, jakby sam wykonywał przewóz. Pasażer nie musi dochodzić roszczeń od podwykonawcy – może kierować je bezpośrednio do przewoźnika umownego, który następnie może poszukiwać regresu od podwykonawcy.
Przewoźnik odpowiada za szkody poniesione przez pasażerów wskutek opóźnionego przyjazdu lub braku wykonania przewozu, jeżeli szkoda wynikła z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika. Przewoźnik zobowiązany jest do poinformowania pasażerów o opóźnieniu z odpowiednim wyprzedzeniem, a także do zaoferowania alternatywnego przewozu lub zwrotu kosztów biletu.
Odpowiedzialność przewoźnika za opóźnienie obejmuje również obowiązek zapewnienia pasażerom podstawowych świadczeń w przypadku długiego oczekiwania. Przewoźnik może zwolnić się od odpowiedzialności tylko w przypadku wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, które nie mogły zostać uniknięte nawet przy dołożeniu wszelkiej należytej staranności, takich jak ekstremalne warunki pogodowe czy zagrożenie bezpieczeństwa.
Wymagania dotyczące infrastruktury i wyposażenia technicznego stanowią kolejną fundamentalną różnicę między pośrednikiem a przewoźnikiem. Pośrednik nie musi posiadać żadnej infrastruktury transportowej – wystarczy mu biuro oraz system informatyczny umożliwiający obsługę zleceń. Z kolei przewoźnik musi spełniać szereg wymogów dotyczących bazy eksploatacyjnej oraz taboru, co wiąże się z ogromnymi nakładami inwestycyjnymi i kosztami utrzymania.
Zgodnie z art. 4 pkt 21a ustawy o transporcie drogowym baza eksploatacyjna to miejsce będące w dyspozycji przedsiębiorcy, przystosowane do prowadzenia działalności transportowej w sposób zorganizowany i ciągły, w skład którego wchodzi co najmniej jeden z następujących elementów – miejsce postojowe dla pojazdów wykorzystywanych w transporcie drogowym, miejsce załadunku, rozładunku lub łączenia ładunków albo miejsce konserwacji lub naprawy pojazdów. Baza eksploatacyjna musi znajdować się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i być adekwatna do skali prowadzonej działalności.
Łączna liczba miejsc postojowych w bazie eksploatacyjnej musi odpowiadać co najmniej jednej trzeciej liczby zgłoszonych pojazdów. Oznacza to, że przedsiębiorca posiadający licencję na 15 pojazdów musi zapewnić w bazie eksploatacyjnej minimum 5 miejsc postojowych. Wymaganie to zostało wprowadzone pakietem Mobilności i ma na celu zapewnienie, że przewoźnicy faktycznie prowadzą działalność transportową w kraju, w którym uzyskali licencję, a nie wykorzystują licencji jedynie jako narzędzia do obchodzenia przepisów krajowych. Przewoźnik może posiadać kilka baz eksploatacyjnych na terytorium Polski, o ile łączna liczba miejsc postojowych spełnia wymóg jednej trzeciej floty.
Przewoźnik musi posiadać tytuł prawny do dysponowania pojazdem przeznaczonym do przewozu pasażerów. Tytuł prawny może wynikać z własności pojazdu, umowy leasingu, najmu długoterminowego lub innej umowy cywilnoprawnej dającej przewoźnikowi prawo do korzystania z pojazdu w sposób ciągły. Pojazd musi być zarejestrowany w Polsce, posiadać aktualne badanie techniczne oraz ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. W przypadku przewozu osób pojazd musi spełniać dodatkowe wymagania dotyczące bezpieczeństwa, takie jak posiadanie pasów bezpieczeństwa dla wszystkich pasażerów.
Przewoźnik odpowiada za utrzymanie pojazdów w należytym stanie technicznym oraz za przeprowadzanie regularnych przeglądów i napraw. Zgodnie z wymaganiami dobrej reputacji przewoźnik nie może dopuścić do wykonywania przewozu pojazdem nieposiadającym aktualnego okresowego badania technicznego. Naruszenie tego wymagania stanowi jedno z najpoważniejszych naruszeń przepisów w dziedzinie transportu drogowego i może prowadzić do utraty dobrej reputacji oraz zawieszenia lub cofnięcia zezwolenia na wykonywanie przewozów osób lub licencji unijnej. Dlatego przewoźnicy muszą prowadzić ścisłą ewidencję terminów badań technicznych oraz zapewnić procedury uniemożliwiające wykorzystanie pojazdów po upływie ważności badania.
Pośrednik przy przewozie osób nie musi posiadać bazy eksploatacyjnej ani taboru. Jego infrastruktura ogranicza się do biura oraz systemu informatycznego umożliwiającego obsługę zleceń przewozowych. W praktyce większość pośredników funkcjonuje w oparciu o aplikacje mobilne lub platformy internetowe, które automatyzują proces przekazywania zleceń oraz rozliczania transakcji. Pośrednik musi jednak zapewnić, że jego system informatyczny jest bezpieczny, stabilny i zgodny z wymaganiami ochrony danych osobowych wynikającymi z rozporządzenia RODO.
Brak wymagań infrastrukturalnych sprawia, że rozpoczęcie działalności jako pośrednika wymaga znacznie mniejszych nakładów inwestycyjnych niż w przypadku przewoźnika. Pośrednik nie musi wynajmować czy kupować parkingu dla pojazdów, nie musi budować ani wynajmować warsztatów naprawczych ani inwestować we flotę pojazdów. Koszty uruchomienia działalności pośrednika ograniczają się do opłat za licencję, certyfikat kompetencji zawodowych, zabezpieczenie finansowe oraz stworzenie lub zakup gotowego systemu informatycznego do obsługi zleceń. To czyni model biznesowy pośrednika atrakcyjnym dla przedsiębiorców dysponujących ograniczonym kapitałem startowym.
Inspekcja Transportu Drogowego przeprowadza regularne kontrole przedsiębiorców wykonujących działalność transportową oraz pośredników przy przewozie osób. Zgodnie z wymaganiami unijnymi każdy przedsiębiorca transportowy powinien być kontrolowany raz na pięć lat. Kontrole mają na celu weryfikację przestrzegania przepisów dotyczących licencjonowania, dobrej reputacji, zdolności finansowej oraz prawidłowego prowadzenia dokumentacji. Przedsiębiorcy muszą być przygotowani na kontrolę i posiadać kompleksową dokumentację potwierdzającą zgodność działalności z wymogami prawnymi.
Kontrola w siedzibie przedsiębiorcy rozpoczyna się od doręczenia zawiadomienia o zamiarze przeprowadzenia kontroli. Zawiadomienie dostarczane jest pocztą za potwierdzeniem odbioru lub osobiście przez inspektorów Inspekcji Transportu Drogowego. Kontrola zostanie wszczęta od 7 do 30 dni od dnia dostarczenia zawiadomienia. Przedsiębiorca ma prawo skontaktować się z inspektorami i ustalić najbardziej wygodny termin kontroli w ramach tego przedziału czasowego. W zawiadomieniu wskazany jest okres objęty kontrolą, który może wynosić od kilku miesięcy do 12 miesięcy wstecz.
Kontrola może być przeprowadzana tylko w obecności przedsiębiorcy lub pisemnie upoważnionego pełnomocnika. Jeżeli przedsiębiorca nie wskaże osoby upoważnionej do reprezentowania go podczas jego nieobecności, może zostać ukarany grzywną w wysokości minimum 1000 złotych. Z przeprowadzonych czynności inspekcja sporządza protokół kontroli, a jego podpisanie przez przedsiębiorcę oznacza akceptację treści. Przed podpisaniem przedsiębiorca może składać wyjaśnienia do protokołu oraz wnosić zastrzeżenia. Przedsiębiorca ma prawo w ciągu 14 dni odwołać się od wydanej decyzji, jednak tylko w przypadku uchybień popełnionych przez inspektorów.
Podczas kontroli pośrednika przy przewozie osób inspektorzy weryfikują posiadanie ważnej licencji na pośrednictwo przy przewozie osób oraz spełnianie wymagań dobrej reputacji i zdolności finansowej. Kontrolowana jest prawidłowość prowadzenia rejestru przekazanych zleceń przewozu osób oraz ewidencji przedsiębiorców, którym zleca się przewóz osób. Inspektorzy sprawdzają, czy pośrednik weryfikuje licencje przewoźników przed przekazaniem im zleceń oraz czy prowadzi weryfikację nie rzadziej niż raz na sześć miesięcy w trakcie współpracy.
Szczególną uwagę inspektorzy zwracają na kompletność danych zawartych w rejestrze zleceń. Każde zlecenie musi zawierać:
Brak któregokolwiek z tych elementów stanowi naruszenie podlegające karze finansowej. Inspektorzy mogą również zażądać udostępnienia systemu informatycznego, za pomocą którego pośrednik przekazuje zlecenia, aby zweryfikować jego funkcjonalność oraz zgodność z wymaganiami prawnymi.
Kontrola przewoźnika osób jest znacznie szersza niż kontrola pośrednika. Inspektorzy weryfikują:
Inspektorzy sprawdzają również:
Weryfikowana jest także:
Nowelizacja ustawy o transporcie drogowym, która weszła w życie w 2024 roku, znacząco podniosła wysokość kar administracyjnych nakładanych na pośredników i przewoźników. Wprowadzono nowy taryfikator kar, który przewiduje sankcje w wysokości nawet jednego miliona złotych za najpoważniejsze naruszenia. Zmiana ta ma na celu wzmocnienie egzekwowania przepisów oraz eliminację z rynku przedsiębiorców działających bez odpowiednich uprawnień lub lekceważących obowiązki prawne.
Pośrednik prowadzący działalność podlega karze 500 000 złotych za:
W przypadku ponownego stwierdzenia, że pośrednik prowadzi działalność bez licencji lub ponownie przekazuje zlecenia przewoźnikom nieposiadającym odpowiednich uprawnień, kara wzrasta do 1 000 000 złotych. Najwyższa jednostkowa kara – milion złotych – ma działać odstraszająco i eliminować z rynku podmioty celowo naruszające przepisy. Łączna kara, którą można nałożyć na pośrednika w wyniku pojedynczej kontroli przeprowadzonej w siedzibie przedsiębiorcy, może wynosić nawet 1 500 000 złotych, jeżeli stwierdzono kilka różnych naruszeń.
Przewoźnik wykonujący przewóz osób bez odpowiedniej licencji podlega karze pieniężnej określonej w taryfikatorze kar zawartym w załączniku do ustawy o transporcie drogowym. Zgodnie z art. 92a ustawy podmiot wykonujący przewóz drogowy z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 12 000 złotych za każde naruszenie. W przypadku ponownego stwierdzenia wykonywania przewozu bez licencji kara wzrasta do 120 000 złotych. Kierujący wykonujący przewóz drogowy z naruszeniem obowiązków lub warunków przewozu drogowego podlega karze grzywny w wysokości do 2000 złotych.
Maksymalna łączna wysokość kar, które mogą zostać nałożone podczas kontroli w siedzibie przedsiębiorcy, zależy od liczby zatrudnionych kierowców. Kara wynosi:
Kara za brak wykresówek tachografu lub danych cyfrowych z karty kierowcy wynosi 500 złotych za każdy dzień pracy kierowcy, co przy dłuższym okresie objętym kontrolą może się kumulować do znacznych kwot.
Nowelizacja ustawy nałożyła na kierowców wykonujących przewozy na zlecenie pośredników obowiązek okazywania i udostępniania na żądanie organu kontrolującego aplikacji mobilnej, na podstawie której rozlicza się przewóz. Kierowca, który odmówi okazania aplikacji lub nie posiada jej w trakcie wykonywania przewozu zlecone przez pośrednika, może otrzymać mandat w wysokości 2000 złotych. Wymaganie to ma na celu ułatwienie organom kontroli weryfikacji, czy przewóz jest wykonywany legalnie oraz czy pośrednik i kierowca posiadają odpowiednie uprawnienia.
Najlepszym sposobem zrozumienia różnicy między pośrednictwem przy przewozie osób a działalnością przewoźnika jest analiza konkretnych przykładów z rynku transportowego. Platformy takie jak UBER czy Bolt, tradycyjne firmy taksówkarskie oraz przewoźnicy oferujący przewozy busami reprezentują różne modele biznesowe i podlegają odmiennym wymaganiom prawnym.
Platformy UBER i Bolt działają jako pośrednicy przy przewozie osób. Nie posiadają własnej floty pojazdów ani nie zatrudniają kierowców bezpośrednio. Ich rolą jest zapewnienie technologii łączącej pasażerów z niezależnymi przewoźnikami, którzy wykorzystują aplikację mobilną do otrzymywania zleceń. Pośrednik pobiera prowizję od każdego zrealizowanego przewozu, natomiast faktyczny przewóz wykonują kierowcy współpracujący z platformą na podstawie umów cywilno-prawnych lub prowadzący własne jednoosobowe działalności gospodarcze.
Aby zostać kierowcą współpracującym z UBER lub Bolt, przedsiębiorca musi założyć działalność gospodarczą, uzyskać licencję taxi oraz posiadać samochód spełniający wymagania platformy. Samochód nie może być starszy niż określoną liczbę lat, musi być minimum czterodrzwiowy, posiadać minimum cztery miejsca dla pasażerów oraz ważny przegląd techniczny i ubezpieczenie OC plus TAXI. Kierowca musi posiadać ważne prawo jazdy kategorii B, badania lekarskie i psychologiczne potwierdzające zdolność do wykonywania pracy kierowcy oraz zaświadczenie o niekaralności. Po weryfikacji wszystkich dokumentów kierowca otrzymuje dostęp do aplikacji i może rozpocząć przyjmowanie zleceń.
Taksówka to pojazd samochodowy przeznaczony konstrukcyjnie do przewozu nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, dopuszczony do przewozu osób na podstawie licencji udzielonej przez właściwy organ samorządu terytorialnego, wyposażony w taksometr i oznakowany w sposób określony przepisami. Właściciel taksówki działa jako przewoźnik i ponosi pełną odpowiedzialność za jakość świadczonych usług. Taksówkarz musi przejść obowiązkowy egzamin z zakresu prawa o ruchu drogowym oraz uzyskać licencję taksówkarską wydawaną przez radę gminy. Cena za przejazd taksówką jest regulowana uchwałami rady gminy, które określają maksymalne stawki za kilometr przejazdu.
Taksówki muszą być odpowiednio oznakowane i wyposażone w taksometr z ważnym dowodem legalizacji. Oznakowanie powinno być widoczne i niebudzące wątpliwości co do charakteru usługi. Taksówkarze nie podlegają uchwałom rad gmin dotyczącym okazjonalnego przewozu osób, ponieważ wykonują działalność w ramach odrębnych regulacji dotyczących taxi. Różnica między taksówką a okazjonalnym przewozem osób polega na sposobie oznakowania pojazdu, wymaganiach egzaminacyjnych dla kierowcy oraz regulacji cenowej. Przewoźnicy realizujący okazjonalny przewóz osób nie mogą znakować swoich pojazdów w sposób mogący budzić wątpliwość, czy klient korzysta z usług taksówki, i mogą podawać dowolne stawki za usługi transportu.
Przedsiębiorca planujący przewożenie osób busem, czyli pojazdem przeznaczonym konstrukcyjnie do przewozu powyżej 7 i nie więcej niż 9 osób łącznie z kierowcą, musi uzyskać licencję krajową na przewóz osób. Nawet jednorazowy przewóz osób w granicach Polski wymaga takiego dokumentu. Wysokość opłaty za wydanie licencji zależy od okresu jej ważności – 320 złotych za licencję ważną od 2 do 15 lat, 380 złotych za licencję ważną od 15 do 30 lat oraz 450 złotych za licencję na okres 30-50 lat.
Aby uzyskać licencję na przewóz osób busem, przedsiębiorca musi spełnić wszystkie wymagania obowiązujące firmy transportowe – posiadać certyfikat kompetencji zawodowych, wykazać dobrą reputację, zapewnić odpowiednią zdolność finansową oraz posiadać tytuł prawny do dysponowania pojazdem. Bus musi być zarejestrowany w Polsce, posiadać aktualne badanie techniczne oraz ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej. Przewoźnik busem może wykonywać przewozy okazjonalne, w kraju nie wymagają zezwoleń.
Po przeczytaniu tego artykułu powinieneś podjąć następujące kroki:
Różnice między pośrednictwem przy przewozie osób a działalnością przewoźnika są fundamentalne i dotyczą niemal każdego aspektu prowadzenia działalności – od wymagań licencyjnych, przez nakłady kapitałowe, po codzienne obowiązki operacyjne i poziom odpowiedzialności prawnej. Właściwe zrozumienie tych różnic oraz wybór odpowiedniego modelu biznesowego dostosowanego do dostępnych zasobów finansowych i kompetencji organizacyjnych stanowi klucz do sukcesu na rynku transportu osób. Pamiętaj, że przepisy są restrykcyjne, kontrole regularne, a kary bardzo wysokie – dlatego zgodność z prawem nie jest opcją, lecz absolutnym wymaganiem prowadzenia legalnej i rentownej działalności w branży transportowej.
#PośrednictwoPrzewozu #PrzewoźnikOsób #TransportDrogowy #LicencjaTransportowa #UBER #Bolt #FirmaTaksówkarska #CertyfikatKompetencji #InspekkcjaTransportu #PrawoTransportowe
 |
 |
 |
