Opracował: dr inż. Bogusław Madej
Czy wiesz, że bez ważnego certyfikatu ATP Twój pojazd może zostać zatrzymany podczas międzynarodowego przewozu żywności, a ładunek uznany za przewożony niezgodnie z wymaganiami bezpieczeństwa. Dla właściciela firmy transportowej, który realizuje chłodnicze przewozy mięsa, nabiału, mrożonek czy gotowych dań, brak tego dokumentu może oznaczać nie tylko wysokie kary finansowe, ale przede wszystkim utratę kluczowego kontraktu z siecią handlową albo producentem spożywczym. Odbiorcy coraz częściej wymagają, aby każdy pojazd w łańcuchu chłodniczym miał aktualne świadectwo ATP i potrafił je okazać na żądanie podczas kontroli lub audytu jakościowego.
W tym artykule dowiesz się, czym dokładnie jest certyfikat ATP i kiedy jest wymagany, jakie typy pojazdów mogą go otrzymać oraz jakie warunki techniczne muszą spełnić zabudowy chłodnicze i izotermiczne. Poznasz krok po kroku procedurę uzyskania świadectwa – od wyboru odpowiedniego pojazdu i zabudowy, przez przygotowanie dokumentacji technicznej i złożenie wniosku do uprawnionej jednostki, aż po badania i odbiór gotowego certyfikatu wraz z tabliczką ATP. Omówimy także kwestie ważności świadectwa, badań okresowych i odnowieniowych, najczęstsze błędy popełniane przez przewoźników oraz praktyczne wskazówki, jak zorganizować w firmie proces zarządzania dokumentami ATP, aby nie zaskoczyła Cię żadna kontrola drogowa czy audyt sieci handlowej.
Stan prawny na dzień 1 stycznia 2026 roku
Certyfikat ATP, nazywany również świadectwem zgodności środka transportu, to dokument potwierdzający, że dany pojazd spełnia wymagania techniczne określone w umowie ATP dotyczące przewozu szybko psujących się artykułów żywnościowych. Chodzi przede wszystkim o zdolność do utrzymania zadanej temperatury w przestrzeni ładunkowej oraz odpowiedni poziom izolacji termicznej. W certyfikacie wskazuje się m.in. rodzaj środka transportu, klasę ATP, zakres dopuszczalnych temperatur przewozu, numer rejestracyjny pojazdu oraz okres ważności dokumentu. Dzięki temu służby kontrolne w kraju i za granicą mogą szybko ocenić, czy dany samochód jest przystosowany do przewozu danego typu żywności.
Umowa ATP dotyczy przede wszystkim międzynarodowych przewozów szybko psujących się artykułów żywnościowych pomiędzy państwami, które są jej stronami. W praktyce są to takie towary jak świeże mięso, ryby, nabiał, wyroby mleczne, mrożonki, lody, gotowe dania, a także niektóre owoce i warzywa wymagające kontrolowanej temperatury. Jeżeli przewóz odbywa się między dwoma państwami będącymi stronami ATP, a trasa biegnie w całości lub częściowo przez ich terytorium, pojazd powinien posiadać ważny certyfikat. Na terytorium Polski w typowych przewozach krajowych posiadanie ATP nie zawsze jest obowiązkowe z punktu widzenia prawa, jednak kontrahenci – szczególnie sieci handlowe i duzi producenci spożywczy – coraz częściej wymagają go jako standardu jakości, także w ruchu krajowym.
Umowa ATP, sporządzona w Genewie dnia 1 września 1970 roku, reguluje warunki międzynarodowego przewozu szybko psujących się artykułów żywnościowych i określa wymagania wobec specjalnych środków transportu przeznaczonych do takich przewozów. W załącznikach do umowy wskazano wykaz produktów objętych regulacją, minimalne temperatury, w jakich muszą być przewożone, klasy środków transportu (np. izotermiczne, chłodnicze, ogrzewane) oraz procedury badań i kontroli. Umowa przewiduje m.in., że pojazdy muszą być okresowo badane w uprawnionych jednostkach, a wyniki badań dokumentowane w formie świadectwa ważnego przez określony czas, najczęściej sześć lat.
Polska ratyfikowała umowę ATP w latach osiemdziesiątych, a obecnie jej tekst ogłoszono w Dzienniku Ustaw z 2015 roku. Krajowe przepisy odwołują się do postanowień ATP i wskazują, które jednostki są uprawnione do przeprowadzania badań środków transportu oraz wydawania świadectw zgodności. Minister właściwy do spraw transportu wyznacza jednostki certyfikujące, takie jak wyspecjalizowane instytuty badawcze, ośrodki chłodnictwa czy jednostki naukowe. W praktyce są to m.in. Centralny Ośrodek Chłodnictwa w Krakowie oraz inne ośrodki wskazane w aktach wykonawczych i komunikatach resortu infrastruktury. Z punktu widzenia przewoźnika najważniejsze jest korzystanie wyłącznie z jednostek wymienionych jako uprawnione, ponieważ tylko ich świadectwa ATP są uznawane w kraju i za granicą.
Umowa ATP wyróżnia kilka podstawowych rodzajów specjalnych środków transportu. Są to przede wszystkim:
W certyfikacie ATP oraz na tabliczce umieszczonej na pojeździe stosuje się skrótowe oznaczenia klasy, które zawierają informacje o rodzaju nadwozia, sposobie chłodzenia i zakresie dopuszczalnych temperatur. Przykładowo, klasa FNA oznacza chłodnię z normalną izolacją przeznaczoną do utrzymywania temperatury w określonym zakresie dodatnim, natomiast klasa FRC odnosi się do chłodni o wzmocnionej izolacji, zdolnej do utrzymywania temperatur rzędu minus kilkunastu stopni przez zadany czas. W praktyce wybór klasy pojazdu powinien być dopasowany do rodzaju przewożonych ładunków: inne wymagania stawia się przy transporcie świeżego nabiału, a inne przy transporcie lodów czy głęboko mrożonego mięsa. Zanim zainwestujesz w zabudowę, warto skonsultować się z jednostką badawczą lub producentem nadwozia, aby dobrać klasę odpowiadającą profilowi Twoich zleceń.
O certyfikat ATP może ubiegać się właściciel pojazdu lub jego użytkownik, na przykład firma leasingowa, wynajmująca lub operator logistyczny, jeżeli wynika to z umowy z właścicielem. W praktyce najczęściej to przewoźnik lub firma transportowo–spedycyjna składa wniosek, ponieważ to ona odpowiada przed klientem i służbami kontrolnymi za techniczną gotowość środków transportu. Pojazd zgłaszany do badań może być nowy lub używany; w przypadku pojazdów starszych kluczowe jest jednak, aby stan techniczny zabudowy i agregatu chłodniczego pozwalał na spełnienie parametrów wymaganych przez umowę ATP. Dlatego przed złożeniem wniosku warto zlecić serwisowi chłodniczemu przegląd, a ewentualne nieszczelności izolacji czy problemy z agregatem usunąć zawczasu.
Badania przed wydaniem certyfikatu ATP mogą wykonywać wyłącznie jednostki uprawnione przez ministra właściwego do spraw transportu i zgłoszone do systemu międzynarodowego nadzoru nad realizacją umowy ATP. Należą do nich wyspecjalizowane instytuty, laboratoria chłodnicze i ośrodki badawcze. Przykładem takiej jednostki jest Centralny Ośrodek Chłodnictwa w Krakowie, który od lat prowadzi badania ATP i wydaje świadectwa zgodności. W niektórych okresach uprawnienia posiadały także inne instytuty motoryzacyjne lub uczelnie techniczne. Aktualny wykaz jednostek warto zawsze sprawdzić na stronach Ministerstwa Infrastruktury lub bezpośrednio u operatorów badań, aby uniknąć sytuacji, w której pojazd został zbadany, ale dokument nie jest honorowany poza granicami kraju. Dla firmy transportowej ważne jest także uwzględnienie lokalizacji ośrodka, terminu badań i możliwości skorzystania z badań mobilnych, jeżeli są dostępne.
Pierwszym krokiem powinna być analiza profilu przewozów Twojej firmy: jakie produkty przewozisz najczęściej, w jakich temperaturach, na jakich dystansach i w jakich relacjach międzynarodowych. Jeżeli dominują mrożonki i głęboko mrożone mięso, potrzebujesz chłodni o wysokiej klasie izolacji i wydajnym agregacie, natomiast przy dystrybucji miejskiej świeżego nabiału i mięsa wystarczająca może być zabudowa o nieco łagodniejszych parametrach. Na tym etapie kluczowa jest współpraca z producentem zabudowy oraz serwisem agregatów chłodniczych, którzy powinni zaproponować rozwiązanie zgodne z wymaganiami ATP oraz przewidywanym sposobem eksploatacji. Błędy popełnione przy wyborze zabudowy będą później bardzo trudne do naprawienia i mogą uniemożliwić uzyskanie certyfikatu bez kosztownego przerabiania pojazdu.
Kolejnym etapem jest skompletowanie dokumentacji technicznej wymaganej przez jednostkę badawczą. Zazwyczaj obejmuje ona:
Jednostka badawcza często udostępnia własne formularze wniosku i wykaz załączników, które należy wypełnić i dołączyć przed umówieniem terminu badania. Starannie przygotowana dokumentacja przyspiesza cały proces i ogranicza ryzyko konieczności dosyłania brakujących papierów.
Po złożeniu wniosku i akceptacji dokumentacji wyznaczany jest termin badania pojazdu. W ośrodku badawczym wykonuje się testy zgodnie z procedurami umowy ATP, polegające między innymi na sprawdzeniu współczynnika przenikania ciepła nadwozia, szczelności izolacji, wydajności agregatu chłodniczego oraz zdolności do utrzymania zadanej temperatury przez określony czas. W zależności od typu pojazdu badanie może trwać od kilku do kilkunastu godzin, wymaga odpowiedniego przygotowania ładowni oraz zapewnienia dostępu do zasilania dla agregatu. Część ośrodków oferuje również badania mobilne na terenie klienta, co może być korzystnym rozwiązaniem przy dużych flotach, choć wiąże się zwykle z dodatkowymi kosztami organizacyjnymi.
Jeżeli pojazd spełni wymagania umowy ATP, jednostka badawcza wydaje:
Podczas przewozów międzynarodowych kierowca powinien mieć przy sobie oryginał świadectwa, a tabliczka musi być czytelna dla służb kontrolnych na postoju lub w trakcie kontroli drogowej.
Dla nowych pojazdów standardowy okres ważności świadectwa ATP wynosi sześć lat od daty wydania. Po upływie tego okresu konieczne jest przeprowadzenie badania odnowieniowego, które weryfikuje, czy wieloletnia eksploatacja nie pogorszyła zbytnio parametrów izolacji i agregatu chłodniczego. W przypadku pojazdów starszych lub przerabianych w trakcie eksploatacji ośrodek badawczy może wydać świadectwo na krótszy okres, na przykład trzy lata, jeżeli stan techniczny nie pozwala na przyjęcie pełnego okresu. Ważne jest, aby przedsiębiorca monitorował daty ważności wszystkich certyfikatów w swojej flocie, ponieważ przewóz żywności z wygasłym ATP jest traktowany jak brak certyfikatu i może skutkować zatrzymaniem pojazdu oraz karami administracyjnymi.
W czasie eksploatacji pojazdu chłodniczego zdarzają się uszkodzenia ścian, drzwi czy podłogi, a także wymiany agregatu na urządzenie o innych parametrach. Tego typu zmiany mogą mieć istotny wpływ na zdolność pojazdu do utrzymania wymaganej temperatury, a tym samym na zgodność z umową ATP. Dlatego po poważniejszych naprawach lub modyfikacjach konstrukcji zabudowy zaleca się kontakt z jednostką badawczą i ustalenie, czy konieczne jest wcześniejsze przeprowadzenie dodatkowego badania. Ignorowanie takich zmian może spowodować, że podczas kontroli w innym państwie strona zagraniczna zakwestionuje ważność świadectwa, uznając, że dotyczy ono pojazdu w stanie sprzed modyfikacji. Z punktu widzenia bezpieczeństwa i reputacji lepiej jest zainwestować w dodatkowe badanie niż ryzykować odrzucenie ładunku na granicy lub w miejscu dostawy.
Jednym z najpoważniejszych błędów jest zakup zabudowy chłodniczej lub izotermicznej bez analizy, czy będzie ona spełniała wymagania ATP dla planowanych ładunków. Firma nastawiona na przewóz mrożonek inwestuje w zabudowę o zbyt słabej izolacji albo dobiera agregat o zbyt małej wydajności, co w warunkach letnich uniemożliwia utrzymanie temperatury minus osiemnaście stopni. Podczas badań ATP pojazd nie przechodzi testów, a przedsiębiorca ponosi koszty przeróbek lub zakupu nowego nadwozia. Dlatego przed podjęciem decyzji inwestycyjnej konieczna jest konsultacja z producentem zabudowy i jednostką badawczą, które pomogą dobrać klasę ATP odpowiednią do konkretnych rodzajów żywności i tras przewozu.
W praktyce kontroli drogowych bardzo częstym naruszeniem jest brak oryginału świadectwa ATP w pojeździe lub przewóz z dokumentem, którego termin ważności już upłynął. Niekiedy firma ma ważne świadectwo, ale zostało ono w biurze lub u innego kierowcy, natomiast podczas kontroli inspektor nie ma możliwości zweryfikowania parametrów pojazdu. Innym razem system wewnętrzny nie sygnalizuje zbliżającej się daty wygaśnięcia certyfikatu i dopiero kontrola zagraniczna ujawnia, że okres ważności minął kilka tygodni wcześniej. Takie sytuacje łatwo wyeliminować poprzez proste rozwiązania organizacyjne: prowadzenie elektronicznego rejestru certyfikatów z przypomnieniami o kończącej się ważności, standardową procedurę wydawania kopii kierowcom oraz regularne szkolenia, w których podkreśla się obowiązek posiadania dokumentu przy sobie.
W firmie posiadającej kilka lub kilkanaście pojazdów chłodniczych konieczne jest wyznaczenie osoby odpowiedzialnej za nadzór nad ważnością certyfikatów ATP i organizację badań. W praktyce funkcję tę pełni często menedżer floty, kierownik techniczny albo specjalista ds. BHP i jakości. Do jego zadań należy prowadzenie rejestru wszystkich pojazdów podlegających ATP, kontrola dat ważności, kontakt z jednostkami badawczymi, umawianie terminów badań oraz dopilnowanie, aby po każdej wizycie w ośrodku odnowione świadectwa trafiły zarówno do dokumentacji firmowej, jak i do kabiny pojazdu. Warto spisać te zasady w formie krótkiej procedury wewnętrznej, aby nie były one zależne wyłącznie od pamięci jednej osoby i aby w razie jej nieobecności obowiązki mogły przejąć inne osoby w firmie.
Coraz więcej przewoźników wykorzystuje do zarządzania flotą systemy TMS lub proste narzędzia oparte na arkuszach kalkulacyjnych, w których zapisuje się numery pojazdów, klasy ATP, daty badań i terminy odnowienia świadectw. System może wysyłać automatyczne przypomnienia o zbliżającym się końcu ważności dokumentu, co pozwala zaplanować badania z wyprzedzeniem i uniknąć wyłączania pojazdu z eksploatacji w szczycie sezonu. Dodatkowo wielu klientów – zwłaszcza sieci handlowe i duże zakłady przetwórstwa spożywczego – prowadzi własne audyty dostawców, w czasie których sprawdzane są zarówno same certyfikaty, jak i sposób ich przechowywania oraz procedury weryfikacji temperatury w trasie. Współpraca z takimi klientami wymusza podniesienie standardów organizacyjnych, ale jednocześnie buduje przewagę konkurencyjną przewoźnika, który może transparentnie wykazać, że dba o bezpieczeństwo żywności.
Po przeczytaniu tego artykułu powinieneś podjąć następujące kroki.
Dzięki dobrze zorganizowanemu procesowi uzyskiwania i odnawiania certyfikatów ATP Twoja firma może bezpiecznie realizować przewozy żywności w relacjach krajowych i międzynarodowych, spełniać wymagania najbardziej wymagających klientów oraz unikać kosztownych przestojów i kar podczas kontroli granicznych lub drogowych.
#CertyfikatATP #TransportŻywności #ŁańcuchChłodniczy #TransportChłodniczy #PrawoTransportowe #BezpieczeństwoŻywności #KontrolaSanitarna #FirmaTransportowa #FlotaChłodnicza #TSL
 |
 |
 |
