Opracował: dr inż. Bogusław Madej
Czy wiesz, że przewóz paliw, całkowicie skażonego alkoholu, suszu tytoniowego, wielu olejów, rozpuszczalników oraz wybranych odpadów musi być zgłaszany w systemie SENT, nawet gdy chodzi o stosunkowo niewielkie partie towaru? Niezgłoszenie takiego przewozu lub błędna ocena, że ładunek nie jest „towarem wrażliwym”, może zakończyć się karą liczona w dziesiątkach tysięcy złotych, a w skrajnych przypadkach sięgać kilkudziesięciu procent wartości netto towaru. Dla właściciela firmy transportowej, który realizuje codziennie kilka lub kilkanaście kursów, pojedyncza pomyłka w ocenie charakteru ładunku może więc przełożyć się na poważne ryzyko finansowe i utratę wiarygodności wobec klientów oraz organów kontroli.
W tym artykule dowiesz się, jakie towary uznaje się za wrażliwe w rozumieniu ustawy o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi z dnia 9 marca 2017 roku (ustawa SENT), ze szczególnym uwzględnieniem paliw, alkoholu całkowicie skażonego oraz suszu tytoniowego. Poznasz także inne ważne grupy z listy SENT – m.in. oleje, rozpuszczalniki, chemikalia, odpady i wyroby medyczne – oraz praktyczną procedurę sprawdzania, czy dany ładunek należy zgłosić. Po przeczytaniu przewodnika będziesz w stanie samodzielnie ocenić, czy towar w Twoim pojeździe jest towarem wrażliwym, jakie limity ilościowe mają znaczenie oraz jak zorganizować proces w firmie, aby ograniczyć ryzyko kar i problemów podczas kontroli drogowych.
Stan prawny na dzień 1 stycznia 2026 roku
System SENT został wprowadzony ustawą z dnia 9 marca 2017 roku o systemie monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz.U. 2017 poz. 708, z późn. zm.). Ustawa określa zasady działania systemu, odpowiedzialność podmiotu wysyłającego, podmiotu odbierającego, przewoźnika i kierującego środkiem transportu oraz odsyła do rozporządzeń Ministra Finansów, gdzie znajduje się szczegółowy wykaz towarów podlegających monitorowaniu. W art. 3 ust. 2 wskazano, że systemowi monitorowania podlega przewóz towarów objętych określonymi pozycjami CN i PKWiU, a także przewóz m.in. alkoholu całkowicie skażonego oraz suszu tytoniowego nieoznaczonego znakami akcyzy.
Towary wymienione w ustawie i rozporządzeniu uznaje się za „wrażliwe”, ponieważ w praktyce były często wykorzystywane do wyłudzeń VAT, nadużyć w akcyzie lub nielegalnego obrotu. Dotyczy to przede wszystkim paliw silnikowych i opałowych, olejów, alkoholu oraz suszu tytoniowego, ale także wybranych chemikaliów i odpadów o wysokiej wartości lub potencjale do nadużyć podatkowych. Ustawodawca zdecydował, że przewóz takich towarów musi być na bieżąco raportowany do elektronicznego rejestru SENT i monitorowany geolokalizacyjnie, aby ułatwić wykrywanie nadużyć i śledzenie podejrzanych łańcuchów dostaw.
Szczegółowy wykaz towarów objętych SENT znajduje się w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 25 kwietnia 2022 roku w sprawie towarów, których przewóz jest objęty systemem monitorowania drogowego i kolejowego przewozu towarów oraz obrotu paliwami opałowymi (Dz.U. 2022 poz. 898, z późn. zm.). Rozporządzenie wymienia konkretne kody CN oraz warunki, kiedy przewóz danej pozycji podlega zgłoszeniu (np. powyżej 500 kg lub 500 litrów, albo bez względu na ilość). Aktualny, praktyczny wykaz – zestawiony w formie tabeli z kodami CN, tzw. „systemowym kodem towaru” oraz opisem – jest publikowany na portalu PUESC i w materiałach pomocniczych Krajowej Administracji Skarbowej.
W praktyce oznacza to, że to nie wyłącznie opis towaru na fakturze, lecz jego kod CN przekłada się na obowiązek zgłoszenia SENT. Właściciel firmy transportowej, który przyjmuje zlecenie, musi więc mieć dostęp do informacji o kodzie CN oraz masie lub objętości przesyłki, aby prawidłowo ocenić, czy przewóz podlega monitorowaniu. Błędne zaklasyfikowanie towaru lub oparcie się tylko na potocznej nazwie (np. „rozpuszczalnik techniczny”) może doprowadzić do niezgłoszenia przewozu mimo tego, że towar w świetle rozporządzenia jest „wrażliwy”.
Pierwotny katalog SENT obejmował przede wszystkim klasyczne paliwa silnikowe: benzyny, olej napędowy, paliwa typu benzyny do silników odrzutowych oraz oleje opałowe i smarowe. Wykazywane są one m.in. w pozycjach CN 2710 i odpowiadających im podkategoriach PKWiU, a przewóz tych towarów podlega systemowi monitorowania po przekroczeniu określonych limitów masy lub objętości przesyłki, z wyjątkiem niektórych opakowań jednostkowych. Rozporządzenie Ministra Finansów precyzuje, że przewóz towarów o kodach CN 2710 oraz powiązanych kodach PKWiU podlega SENT, jeżeli masa brutto przesyłki przekracza 500 kg lub objętość przekracza 500 litrów, chyba że w danym przypadku rozporządzenie stanowi inaczej.
Do paliw wrażliwych zalicza się także paliwa opałowe, biodiesel, wybrane oleje roślinne używane jako komponenty paliwowe oraz oleje odpadowe, które od 2022 roku zostały dodatkowo objęte monitorowaniem w transporcie odpadów zawierających oleje. Z perspektywy przewoźnika praktyczny podział na „paliwo do baku” i „płyn techniczny” traci znaczenie, jeżeli towar w świetle klasyfikacji CN znajduje się w wykazie SENT. Właściciel firmy transportowej, który np. przewozi olej opałowy luzem w cysternie, musi traktować ten ładunek tak samo, jak benzynę lub olej napędowy w kontekście zgłoszenia SENT.
Załóżmy, że firma z Częstochowy realizuje przewóz 18 000 litrów oleju napędowego z bazy paliw w województwie śląskim do stacji paliw w południowych Czechach. Na dokumentach przewozowych widnieje kod CN 2710 oraz masa i objętość przesyłki przekraczająca ustawowe limity. Ponieważ towar znajduje się w wykazie SENT, a przewóz rozpoczyna się na terytorium Polski, podmiot wysyłający ma obowiązek dokonać zgłoszenia SENT, uzyskać numer referencyjny i przekazać go przewoźnikowi, a przewoźnik musi uzupełnić zgłoszenie o dane pojazdu i kierowcy. Brak zgłoszenia lub przewóz bez ważnego numeru referencyjnego może skutkować karą zarówno dla podmiotu wysyłającego, jak i dla przewoźnika, a w razie kontroli ITD pojazd może zostać zatrzymany do czasu wyjaśnienia sprawy.
Ustawa SENT obejmuje nie tylko klasyczne paliwa, ale także wyroby alkoholowe, w tym alkohol etylowy i alkohol całkowicie skażony. W praktyce alkohol skażony jest stosowany jako składnik rozpuszczalników, płynów technicznych, środków czystości czy płynów przeciwzamarzaniowych, jednak ze względu na możliwość jego odkażenia lub wykorzystania do nielegalnej produkcji napojów alkoholowych ustawodawca uznał go za towar wrażliwy. W wykazie SENT wyróżnia się m.in. pozycje CN 2207 oraz określone pozycje PKWiU dotyczące alkoholu etylowego skażonego i nieskażonego, z różnymi limitami dla przewozu.
Ważnym elementem są limity ilościowe i wyłączenia związane z wielkością opakowań. Przykładowo, w przypadku alkoholu etylowego skażonego przewóz w opakowaniach jednostkowych nieprzekraczających kilku litrów może być wyłączony z monitorowania, podczas gdy przewóz luzem lub w dużych zbiornikach wymaga zgłoszenia SENT nawet przy stosunkowo niewielkiej liczbie palet. Wykaz SENT precyzuje, dla jakich pozycji CN i w jakich opakowaniach obowiązek zgłoszenia nie powstaje, dzięki czemu np. producent środków czystości sprzedający alkohol skażony w małych butelkach detalicznych może w wielu przypadkach uniknąć SENT, podczas gdy hurtowy transport takiego alkoholu w kontenerach już podlega systemowi.
Szczególnie istotną kategorią na liście SENT jest susz tytoniowy w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, nieoznaczony znakami akcyzy. Zgodnie z przepisami ustawy SENT oraz wykazem towarów, przewóz suszu tytoniowego nieoznaczonego znakami akcyzy jest objęty monitorowaniem bez względu na ilość towaru w przesyłce. Oznacza to, że nawet przewóz kilkudziesięciu kilogramów suszu w jednym pojeździe musi być zgłoszony, a podmiot wysyłający oraz przewoźnik mają identyczne obowiązki jak przy transporcie paliw.
W praktyce susz tytoniowy jest szczególnie narażony na nielegalny obrót i produkcję papierosów lub tytoniu do palenia poza systemem akcyzowym, dlatego państwo zdecydowało się na pełny monitoring jego przepływu. W rejestrze SENT susz tytoniowy często występuje pod systemowym kodem towaru „0001 – susz tytoniowy”, co ułatwia identyfikację tej kategorii użytkownikom portalu PUESC. Dla właściciela firmy transportowej kluczowe jest więc sprawdzenie, czy w dokumentach przewozowych występuje opis „susz tytoniowy” lub właściwy kod CN oraz upewnienie się, że podmiot wysyłający zgłosił przewóz w SENT i przekazał numer referencyjny.
Poza paliwami, alkoholem i suszem tytoniowym system SENT obejmuje również szereg innych produktów, w tym oleje roślinne, margaryny, preparaty smarowe, rozpuszczalniki, rozcieńczalniki, biodiesel oraz wybrane chemikalia. Od 22 lutego 2022 roku rozporządzenie MF rozszerzyło katalog o rozpuszczalniki i rozcieńczalniki o kodzie CN 3814 oraz inne preparaty chemiczne, a także wprowadziło monitorowanie wybranych rodzajów odpadów w przywozie i tranzycie, w szczególności odpadów olejowych i smarowych. Od 12 stycznia 2024 roku dodano kolejne 11 rodzajów odpadów, w tym m.in. farby, lakiery, rozpuszczalniki i kleje określone w katalogu odpadów, dla których przewóz powyżej 1000 kg lub 1000 litrów wymaga zgłoszenia SENT.
Dla firm transportowych obsługujących branżę chemiczną i odpadową oznacza to, że towary, które jeszcze kilka lat temu nie pojawiały się w ogóle w kontekście SENT, dziś wymagają szczegółowej analizy kodów odpadów oraz kodów CN. Przykładem może być transport odpadowych farb i lakierów lub mieszanin zawierających rozpuszczalniki, które w zależności od kodu odpadu i kodu CN mogą podlegać obowiązkowi zgłoszenia, gdy masa brutto przesyłki przekracza określony próg. W praktyce firmy, które realizują przewozy odpadów dla wielu zleceniodawców, często wdrażają wewnętrzne procedury weryfikacji kodów odpadów i CN jeszcze na etapie przyjmowania zlecenia, aby uniknąć sytuacji, w której kierowca rusza w trasę z ładunkiem wymagającym zgłoszenia, ale bez numeru referencyjnego.
Kolejną ważną grupą towarów związanych z SENT są produkty lecznicze, środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz wyroby medyczne, które zostały zakwalifikowane jako zagrożone brakiem dostępności na terytorium Polski. Wywóz takich towarów poza terytorium RP lub ich zbycie podmiotom prowadzącym działalność za granicą jest objęty dodatkowymi obowiązkami, w tym zgłoszeniem w rejestrze SENT, tak aby administracja skarbowa i organy zdrowia publicznego mogły monitorować, czy z rynku krajowego nie znika nadmiernie duża ilość leków i kluczowych wyrobów medycznych.
Lista tych produktów jest publikowana w obwieszczeniach Ministra Zdrowia, a następnie powiązana z obowiązkami w SENT poprzez rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie towarów objętych monitorowaniem oraz odpowiednie przepisy ustawy SENT. Dla firm transportowych obsługujących hurtownie farmaceutyczne lub dystrybutorów wyrobów medycznych oznacza to, że niektóre przewozy – szczególnie w eksporcie lub wewnątrzwspólnotowej dostawie – muszą być dodatkowo zgłaszane w SENT, choć pozornie mają niewiele wspólnego z klasycznymi „towarami wrażliwymi”, takimi jak paliwo czy alkohol.
Taka procedura ogranicza ryzyko sytuacji, w której kierowca wyrusza w trasę z ładunkiem wrażliwym bez zgłoszenia lub z numerem referencyjnym, który utracił ważność po upływie 10 dni. Dodatkowo wiele firm wdraża listy kontrolne SENT w systemach TMS lub ERP, tak aby przy każdym zleceniu automatycznie weryfikować, czy podany kod CN znajduje się w wykazie towarów wrażliwych i przy przekroczeniu limitów wymusić w systemie wprowadzenie numeru referencyjnego przed wygenerowaniem listu przewozowego.
Nie każdy przewóz towaru, który figuruje w wykazie SENT, automatycznie wymaga zgłoszenia. Rozporządzenie Ministra Finansów w sprawie towarów objętych monitorowaniem wskazuje dla większości pozycji CN progi masy brutto lub objętości przesyłki, poniżej których system nie ma zastosowania (np. 500 kg lub 500 litrów). Dodatkowo wiele pozycji objętych jest wyłączeniem, gdy towary znajdują się w opakowaniach jednostkowych nieprzekraczających określonej pojemności, np. 5, 11 lub 16 litrów, co ma szczególne znaczenie w handlu detalicznym i półhurtowym.
Przykładowo, przewóz paliw w kanistrach o pojemności kilku litrów sprzedawanych w marketach budowlanych może być wyłączony z monitorowania, podczas gdy przewóz tej samej substancji luzem w cysternie lub w zbiornikach IBC przekracza próg 500 litrów i musi zostać zgłoszony. Z kolei przewóz odpadów farb i lakierów według określonych kodów odpadów oraz kodów CN nie będzie podlegał SENT, jeśli masa brutto przesyłki nie przekracza 1000 kg ani objętość nie przekracza 1000 litrów, natomiast przekroczenie tych wartości automatycznie generuje obowiązek zgłoszenia.
Ustawa SENT przewiduje także sytuacje, w których przewóz towarów z listy nie podlega systemowi, jeżeli spełnione są określone warunki. Dotyczy to m.in. niektórych przesunięć międzymagazynowych, gdy przewożone towary nie są związane z czynnościami opodatkowanymi VAT, a ich przemieszczeniu towarzyszy dokument potwierdzający przesunięcie międzymagazynowe zawierający określone dane. Dodatkowe wyłączenia mogą wynikać z rozporządzenia Ministra Finansów, które pozwala wyłączyć z monitorowania określone kategorie przewozów na podstawie analizy ryzyka i skali nadużyć.
W praktyce oznacza to, że zarówno właściciel firmy transportowej, jak i jego klienci powinni każdorazowo analizować nie tylko rodzaj towaru i ilość, ale także cel i charakter przewozu. Ten sam produkt może podlegać SENT w przewozie sprzedażowym, a być z niego wyłączony w wewnętrznym przemieszczeniu magazynowym, jeżeli spełnione są warunki ustawowe. Z tego względu warto współpracować z księgowym i doradcą podatkowym klienta, aby prawidłowo określić, czy dany transport powinien być zgłoszony, czy też korzysta z jednego z ustawowych wyłączeń.
Ustawa SENT przewiduje szereg kar pieniężnych dla podmiotu wysyłającego, odbierającego oraz przewoźnika za naruszenia obowiązków związanych z przewozem towarów wrażliwych. Brak zgłoszenia przewozu, brak numeru referencyjnego, nieuzupełnienie zgłoszenia o dane przewoźnika lub dane pojazdu, a także podanie nieprawdziwych informacji może skutkować karami liczonymi w tysiącach lub dziesiątkach tysięcy złotych, a w niektórych przypadkach – procentowo od wartości netto towaru. Dodatkowo organy kontroli (m.in. ITD i KAS) mogą zatrzymać pojazd do czasu wyjaśnienia sprawy, a nawet odholować go na wyznaczony parking, co generuje dodatkowe koszty postoju i przestoju.
W komunikatach GITD opisywano przypadki, w których przewoźnik realizował transport paliwa bez ważnego numeru referencyjnego SENT, co skutkowało wszczęciem postępowania i nałożeniem kary administracyjnej, a pojazd musiał zostać skierowany na parking strzeżony do czasu zakończenia czynności. Dla firmy transportowej oznacza to nie tylko bezpośrednią stratę finansową, lecz także ryzyko utraty kontraktów, opóźnienia w dostawach oraz uszczerbek na reputacji w oczach klientów.
Aby ograniczyć ryzyko błędnej kwalifikacji towaru oraz naruszeń przepisów SENT, warto wdrożyć w firmie zestaw dobrych praktyk. Po pierwsze, konieczne jest regularne szkolenie dyspozytorów, spedytorów i kierowców z aktualnych przepisów, katalogu towarów wrażliwych oraz procedur działania w przypadku wątpliwości co do charakteru ładunku. Po drugie, wskazane jest opracowanie prostych, ale konkretnych instrukcji wewnętrznych – np. listy kontroli SENT – które określają, jakie dokumenty i dane trzeba uzyskać od klienta przed przyjęciem zlecenia, jak weryfikować kody CN i limity oraz kto dokładnie jest odpowiedzialny za wysłanie zgłoszenia.
Coraz więcej firm wykorzystuje również integracje systemów TMS i ERP z rejestrem SENT lub funkcje, które automatycznie oznaczają zlecenia zawierające kody CN z listy towarów wrażliwych i nie pozwalają wygenerować zlecenia transportowego bez wprowadzenia numeru referencyjnego. Takie rozwiązania znacząco zmniejszają ryzyko błędu ludzkiego, zwłaszcza w firmach realizujących setki przewozów miesięcznie. Dodatkowo dobrze zorganizowana archiwizacja zgłoszeń SENT oraz korespondencji z klientem ułatwia obronę interesów firmy podczas ewentualnej kontroli lub sporu co do odpowiedzialności za brak zgłoszenia.
Po przeczytaniu tego artykułu powinieneś podjąć następujące kroki.
Dobrze zorganizowany system rozpoznawania towarów wrażliwych i obsługi zgłoszeń SENT nie tylko chroni Twoją firmę przed karami, ale także zwiększa jej wiarygodność w oczach klientów i organów kontrolnych. Warto potraktować tę kwestię jako element profesjonalnego zarządzania ryzykiem w transporcie, a nie wyłącznie jako uciążliwe wymaganie administracyjne.
#SystemSENT #TowaryWrażliwe #TransportPaliw #AlkoholSkażony #SuszTytoniowy #PrzepisyTransportowe #FirmaTransportowa #KontrolaITD #PUESC #KAS
 |
 |
 |
