ADR Klasa 9 – Różne materiały i przedmioty niebezpieczne: Zarządzanie "chaosem" w logistyce

Opracował: dr inż. Bogusław Madej

W przewozach ADR, Klasa 9 często bywa mylnie traktowana jako "kosz na śmieci" – kategoria, do której wrzuca się wszystko to, co nie pasuje gdzie indziej i co rzekomo jest "mało groźne". Nic bardziej mylnego. To właśnie w Klasie 9 znajdują się materiały, które stanowią współczesne wyzwania logistyki: od baterii litowych zdolnych spalić samolot transportowy, przez rakotwórczy azbest, aż po substancje niszczące ekosystemy wodne. Przygotowanie przewozu w tej klasie wymaga elastyczności, ale przede wszystkim precyzyjnej wiedzy, gdyż różnorodność zagrożeń (termicznych, chemicznych, biologicznych) jest tu największa. Niniejszy artykuł to profesjonalny przewodnik, który pomoże Ci nawigować w gąszczu przepisów dotyczących "różnych" materiałów niebezpiecznych, zapewniając zgodność Twoich operacji z prawem.

Spis treści

Definicja i zakres Klasy 9 – co się tu kryje?

Zgodnie z definicją zawartą w dziale 2.2.9.1.1 Umowy ADR, tytuł klasy 9 obejmuje materiały i przedmioty, które podczas przewozu stwarzają zagrożenie inne niż te, które zostały zaklasyfikowane do pozostałych klas (od 1 do 8). Jest to definicja szeroka, dlatego przepisy dzielą tę klasę na precyzyjne kody klasyfikacyjne (M1-M11).

Podział materiałów Klasy 9 (Kody M)

1. M1: Materiały, które w postaci drobnego pyłu mogą zagrażać zdrowiu przy wdychaniu (np. azbest, UN 2212).
2. M2: Materiały i przyrządy, które w przypadku pożaru mogą tworzyć dioksyny (np. polichlorowane bifenyle – PCB, UN 2315).
3. M3: Materiały wydzielające palne opary (np. polimery w postaci granulek, UN 2211).
4. M4: Baterie litowe (najszybciej rosnąca grupa towarów w logistyce).
5. M5: Przedmioty ratunkowe (np. poduszki powietrzne, napinacze pasów – UN 3268).
6. M6-M8: Materiały zagrażające środowisku (ciekłe i stałe) oraz mikroorganizmy genetycznie zmodyfikowane.
7. M9-M10: Materiały podgrzane (np. asfalt w temp. powyżej 100°C – UN 3257).
8. M11: Inne materiały, stwarzające zagrożenie podczas przewozu, ale niespełniające definicji innych klas (np. suchy lód w transporcie multimodalnym).

Wyzwanie XXI wieku: Baterie litowe (UN 3480/3481)

Transport baterii litowych to obecnie jeden z najbardziej skomplikowanych obszarów ADR. Zagrożeniem jest tutaj nie tyle toksyczność, co ryzyko gwałtownego pożaru, który jest niezwykle trudny do ugaszenia. Przepisy rozróżniają baterie litowo-jonowe (ładowalne) i litowo-metalowe (jednorazowe), a także sposób ich zapakowania.

Kluczowe numery UN dla logistyka

1. UN 3480: Baterie litowo-jonowe (same baterie, np. powerbanki, akumulatory samochodowe).
2. UN 3481: Baterie litowo-jonowe zapakowane ze sprzętem (np. telefon w pudełku z ładowarką) lub zainstalowane w sprzęcie (np. w laptopie).
3. UN 3090 / 3091: Analogiczne numery dla baterii litowo-metalowych.

Wymaganie badania 38.3

Każda bateria dopuszczona do transportu musi przejść serię testów określonych w "Podręczniku Badań i Kryteriów ONZ", część III, podrozdział 38.3 (testy wibracyjne, uderzeniowe, termiczne). Nadawca ma obowiązek udostępnić tzw. "Test Summary" (Podsumowanie Testów). Bez tego dokumentu przewoźnik nie powinien przyjmować ładunku.

Materiały zagrażające środowisku (UN 3077 i 3082)

Drugą ogromną grupą w Klasie 9 są materiały niebezpieczne dla środowiska (Environmentally Hazardous Substances). Jeśli substancja jest toksyczna dla ryb, skorupiaków lub glonów, a nie spełnia kryteriów klas 1-8, trafia tutaj.

Numery UN "wszystkiego co truje wodę"

1. UN 3082: MATERIAŁ ZAGRAŻAJĄCY ŚRODOWISKU, CIEKŁY, I.N.O. (Inaczej Nie Określony).
2. UN 3077: MATERIAŁ ZAGRAŻAJĄCY ŚRODOWISKU, STAŁY, I.N.O.
3. Znak "Ryba i Drzewo": Przesyłki te, oprócz nalepki klasy 9, muszą być oznaczone znakiem materiału zagrażającego środowisku (martwa ryba i uschnięte drzewo na białym tle w rombie).
   
4. Zwolnienie dla małych opakowań: Zgodnie z przepisem szczegółowym (SP 375), jeśli materiały te są przewożone w opakowaniach pojedynczych lub mieszanych zawierających nie więcej niż 5 litrów/5 kg netto na opakowanie, nie podlegają przepisom ADR (pod warunkiem spełnienia wymagań dotyczących wytrzymałości opakowania). Jest to ogromne ułatwienie dla branży chemii gospodarczej.

Oznakowanie i pakowanie – specyfika "pasiaka"

Opakowania w Klasie 9 muszą być wytrzymałe i odpowiednio oznakowane. Stosuje się tu standardowe grupy pakowania II (średnie zagrożenie) i III (małe zagrożenie). Grupa I w tej klasie praktycznie nie występuje.

Nalepka nr 9 i 9A

1. Nalepka nr 9 (Standardowa): Romb, którego górna połowa posiada 7 pionowych czarnych pasów na białym tle, a dolna połowa jest biała z cyfrą "9" w narożu. Stosowana dla azbestu, materiałów zagrażających środowisku, poduszek powietrznych itp.
   
   
2. Nalepka nr 9A (Dla baterii): Wygląda podobnie, ale w dolnej połowie posiada dodatkowo symbol baterii (stos ogniw). Wprowadzona, aby służby ratunkowe od razu wiedziały, że mają do czynienia z pożarem bateryjnym. Stosowana wyłącznie do UN 3090, 3091, 3480, 3481.
   
   

Dokumentacja przewozowa i przepisy specjalne

Wpis w dokumencie CMR dla Klasy 9 musi być precyzyjny, szczególnie w zakresie nazewnictwa technicznego.

Elementy wpisu (zgodnie z 5.4.1 ADR)

1. Numer UN: Np. UN 3082.
2. Prawidłowa nazwa przewozowa: Np. MATERIAŁ ZAGRAŻAJĄCY ŚRODOWISKU, CIEKŁY, I.N.O.
3. Nazwa techniczna: W przypadku UN 3077 i 3082 obowiązkowe jest podanie w nawiasie nazwy chemicznej substancji powodującej zagrożenie (np. "Siarczan miedzi").
4. Numer nalepki: "9".
5. Grupa pakowania: Zazwyczaj "III".
6. Kod tuneli: Dla większości towarów klasy 9 (w tym UN 3077/3082) jest to kod "(-)", co oznacza brak zakazu przejazdu przez tunele. Wyjątkiem są np. niektóre odpady lub baterie, gdzie może pojawić się kod (E).

Przykład zapisu:

UN 3082, MATERIAŁ ZAGRAŻAJĄCY ŚRODOWISKU, CIEKŁY, I.N.O. (Epoksydowe żywice), 9, III, (-)

Wymagania operacyjne dla pojazdu i kierowcy

Dobra wiadomość dla przewoźników jest taka, że Klasa 9 jest jedną z "łagodniejszych" w obsłudze operacyjnej, ale nie zwalnia to z czujności.

Wyposażenie i szkolenia

1. Szkolenie kierowcy: Wymagane jest zaświadczenie ADR w zakresie podstawowym. Nie ma osobnego modułu specjalistycznego dla Klasy 9 (w przeciwieństwie do cystern, klasy 1 czy 7).
   
   
2. Wyposażenie awaryjne: Standardowa "skrzynka ADR" (klin, trójkąty, kamizelka, latarka, rękawice, okulary). Płyn do oczu nie jest obligatoryjny dla samej klasy 9 (chyba że wynika to z innych przepisów BHP), a maska ucieczkowa również nie jest wymagana (chyba że w pojeździe są inne towary, które tego wymagają).
   
   
3. Tablice pomarańczowe: Przy przewozie sztuk przesyłki (jeśli przekroczono limit 1000 punktów), pojazd oznaczamy gładkimi tablicami pomarańczowymi z przodu i z tyłu.
   
   
4. Ochrona środowiska: W przypadku UN 3077/3082 kluczowe jest posiadanie na wyposażeniu łopaty, osłony otworów kanalizacyjnych i pojemnika na pozostałości – wyciek do kanału burzowego to katastrofa ekologiczna i finansowa.

Spis źródeł

1. Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), tom I i II: Dział 2.2.9 (Klasyfikacja), Dział 3.3 (Przepisy specjalne), Dział 5.2 (Oznakowanie).
2. Podręcznik Badań i Kryteriów ONZ (UN Manual of Tests and Criteria), Część III, podrozdział 38.3 (Baterie litowe).
3. Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 643).
4. Biesok G., Transport materiałów niebezpiecznych. Klasa 9 w praktyce, Zeszyty Naukowe Transportu.

#ADR #Klasa9 #BaterieLitowe #TransportBaterii #OchronaŚrodowiska #Logistyka #BezpieczeństwoTransportu

Jesteś zainteresowany podnoszeniem swoich kwalifikacji?

Skorzystaj z naszych usług.

Wróc na bloga